Beroepsziekte: is uw werkgever aansprakelijk?

Ziek geworden door uw werk?

 Ook jaren later kan uw werkgever of oud-werkgever aansprakelijk zijn. Stuur een korte beschrijving van uw klachten en arbeidsverleden. Het eerste gesprek is kosteloos. Bespreek uw zaak of bel 035 203 11 62.

Rugklachten na jaren van tillen, gehoorschade na een leven in de productiehal, longklachten door kwartsstof of asbest, een schouder die het na twintig jaar begeeft, klachten na blootstelling aan oplosmiddelen of gewasbeschermingsmiddelen. Een beroepsziekte komt niet op één dag, en juist daarom denken veel mensen dat er niets meer aan te doen is. Dat is onjuist. De werkgever is voor een beroepsziekte in beginsel net zo aansprakelijk als voor een ongeval, en de wet biedt de zieke werknemer op één belangrijk punt hulp bij het bewijs.

In het kort

Een beroepsziekte valt onder dezelfde bepaling als een arbeidsongeval: artikel 7:658 BW. De werknemer moet aannemelijk maken dat hij klachten heeft door het werk; de werkgever moet vervolgens bewijzen dat hij zijn zorgplicht is nagekomen. Waar het verband tussen werk en ziekte onzeker is, helpt de arbeidsrechtelijke omkeringsregel: staat vast dat de werkgever zijn zorgplicht schond en dat de werknemer aan een gevaar is blootgesteld dat de klachten kan verklaren, dan wordt het verband vermoed, tenzij dat verband te onwaarschijnlijk is.

Dezelfde zorgplicht, ander tijdsverloop

De werkgever moet de werkplek en de werkwijze zo inrichten dat de werknemer geen schade lijdt. Bij beroepsziekten betekent dat: blootstelling aan schadelijke stoffen meten en beperken, gehoorbescherming verstrekken én toezien op gebruik, tilnormen hanteren en hulpmiddelen leveren, afwisseling in repeterend werk organiseren, en periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek aanbieden waar dat verplicht is. De norm is niet wat gebruikelijk was in de branche, maar wat toen bekend was over het risico. Een werkgever die in 1985 al wist dat asbest gevaarlijk was, kan zich niet verschuilen achter de gewoonte van die tijd.

Het grote verschil met een ongeval is het tijdsverloop. Klachten openbaren zich jaren later, de werkgever bestaat soms niet meer, en de blootstelling moet achteraf worden gereconstrueerd. Dat maakt de zaak bewerkelijker, maar niet kansloos. Hoe de zorgplicht bij een ongeval wordt ingevuld, leest u in wanneer is een werkgever aansprakelijk voor een arbeidsongeval.

De omkeringsregel bij het causaal verband

Het zwaartepunt ligt bij de vraag of de klachten door het werk komen. Daarvoor heeft de Hoge Raad in het arrest Unilever/Dikmans (HR 17 november 2000) een regel geformuleerd die later is verfijnd in Landskroon/BAM (HR 9 januari 2009) en SVB/Van de Wege (HR 7 juni 2013): als de werknemer stelt en aannemelijk maakt dat hij is blootgesteld aan omstandigheden die zijn gezondheidsschade kunnen veroorzaken, en de werkgever heeft zijn zorgplicht geschonden, dan wordt het causaal verband vermoed. De werkgever moet dat vermoeden dan ontzenuwen.

De grens ligt bij ziektebeelden waarvan de oorzaak diffuus is. Bij mesothelioom na asbestblootstelling of gehoorschade na jarenlang lawaai is het verband medisch goed te leggen. Bij rugklachten, RSI of burn-out spelen leeftijd, aanleg en privéomstandigheden mee, en dan verlangt de rechter een steviger medische onderbouwing voordat de omkeringsregel wordt toegepast. In uitzonderlijke gevallen kan de rechter de aansprakelijkheid dan proportioneel vaststellen, zodat de werkgever het deel van de schade betaalt dat aan het werk kan worden toegerekend. Die weg wordt terughoudend toegepast; hoe dat in een rugklachtenzaak uitpakte, leest u in beroepsziekte: hof wijst proportionele aansprakelijkheid af.

Ook als u geen werknemer was

Artikel 7:658 lid 4 BW breidt de bescherming uit tot wie in de uitoefening van het bedrijf van een ander werkt zonder arbeidsovereenkomst met die ander. Uitzendkrachten, gedetacheerden, stagiairs en in veel gevallen ook zelfstandigen die feitelijk in de organisatie van de opdrachtgever meewerkten, kunnen zich daarop beroepen. Dat de opdrachtgever u nooit als werknemer heeft beschouwd, sluit een vordering dus niet uit.

Verjaring: het belangrijkste risico

Hier gaat het vaakst mis. Een vordering wegens letsel verjaart vijf jaar nadat u zowel met de schade als met de aansprakelijke partij bekend bent geworden. Voor blootstelling vanaf 1 februari 2004 is dat de enige termijn. Ligt de blootstelling daarvóór, dan geldt daarnaast een absolute termijn: twintig jaar na de schadeveroorzakende gebeurtenis, en dertig jaar wanneer de schade het gevolg is van een gevaarlijke stof zoals asbest. Bij ziekten met een lange latentietijd kan die termijn al zijn verstreken voordat de ziekte zich openbaart. De Hoge Raad heeft in Van Hese/De Schelde (HR 28 april 2000) beslist dat een beroep op die termijn in uitzonderlijke gevallen naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar kan zijn, en heeft daarvoor zeven gezichtspunten gegeven, waaronder de vraag of de werkgever verzekerd is en hoe snel de werknemer na ontdekking heeft gehandeld. Dat laatste is waar u zelf invloed op heeft: wie na de diagnose maanden wacht, verzwakt zijn positie in precies die afweging.

De vijfjaarstermijn begint pas te lopen zodra u weet dat uw klachten door het werk komen en wie daarvoor aansprakelijk is. Een gesprek met de bedrijfsarts of een diagnose waarin het werk wordt genoemd, is dus het startpunt.

Wat u nu moet doen

Laat door uw huisarts of specialist vastleggen wat u heeft en, zo mogelijk, dat het verband met uw werk aan de orde is. Reconstrueer uw arbeidsverleden: welke werkgevers, welke functies, welke periodes, welke stoffen, machines, geluidsniveaus of fysieke belasting. Verzamel wat er nog is: arbeidsovereenkomsten, loonstroken, functieomschrijvingen, veiligheidsbladen, metingen, verslagen van periodiek onderzoek, en verklaringen van oud-collega's, die vaak het beste bewijs van de blootstelling zijn.

Meld de ziekte bij uw huidige werkgever en bij de arbodienst; bedrijfsartsen zijn verplicht beroepsziekten te melden bij het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten, en die melding kan later helpen. Stel daarna de werkgever of oud-werkgever aansprakelijk. Bestaat het bedrijf niet meer, dan kan de rechtsopvolger of de aansprakelijkheidsverzekeraar van destijds worden aangesproken; dat vergt uitzoekwerk, en juist daarom loont het om vroeg te beginnen. Bij asbestziekten bestaat daarnaast het Instituut Asbestslachtoffers, dat bemiddelt en een tegemoetkoming kent zonder dat u eerst hoeft te procederen.

Welke schade u kunt verhalen

Medische kosten en eigen risico, het verschil tussen uw loon en de uitkering, verlies aan verdienvermogen als u niet meer of minder kunt werken, pensioenschade, huishoudelijke hulp en verlies aan zelfwerkzaamheid, en smartengeld. Bij ernstige beroepsziekten met een korte levensverwachting wordt het smartengeld hoger vastgesteld en kunnen nabestaanden na overlijden een eigen vordering hebben voor gederfd levensonderhoud en affectieschade. Hoe de schade wordt begroot, leest u in hoe berekent u uw schade.

Veelgestelde vragen

Ik werk al twintig jaar niet meer bij dat bedrijf. Heeft het nog zin?

Vaak wel. De vijfjaarstermijn begint pas te lopen zodra u wist dat de klachten door het werk kwamen. Ligt de blootstelling vóór 2004 en is de absolute termijn verstreken, dan kan een beroep daarop volgens de rechtspraak in uitzonderlijke gevallen onaanvaardbaar zijn. Handel dan wel snel na de diagnose.

Ik heb bij meerdere werkgevers aan hetzelfde risico blootgestaan. Wie spreek ik aan?

In beginsel alle werkgevers bij wie de blootstelling relevant was; zij kunnen ieder voor het geheel aansprakelijk zijn en onderling verdelen. Dat is geregeld in artikel 6:99 BW voor het geval niet vaststaat welke blootstelling de schade heeft veroorzaakt.

Mijn werkgever zegt dat mijn rugklachten door mijn leeftijd komen. Wat nu?

Dat is het gebruikelijke verweer bij klachten met meerdere mogelijke oorzaken. De vraag is of het werk in relevante mate heeft bijgedragen. Bij een aangetoonde zorgplichtschending en een blootstelling die de klachten kan verklaren, ligt het aan de werkgever om het verband te ontzenuwen; anders kan de rechter proportioneel toerekenen.

Krijg ik een uitkering van het UWV en schadevergoeding van mijn werkgever?

Beide kunnen naast elkaar bestaan, maar de uitkering wordt op de schadevergoeding in mindering gebracht voor zover zij hetzelfde verlies dekt. Het UWV kan bovendien zelf regres nemen op de werkgever.

Wat als ik zelf ook een risicofactor heb, bijvoorbeeld roken?

Dat maakt de zaak lastiger, maar niet kansloos. Een tweede mogelijke oorzaak leidt eerder tot een verdeling van de schade of tot een proportionele benadering dan tot een volledige afwijzing.

Geldt dit ook voor psychische klachten?

Ja, maar de lat ligt hoger. Bij overbelasting en burn-out draait het geschil doorgaans om het causaal verband en om de vraag of de uitval voor de werkgever voorzienbaar was; zie psychische schade door werk.

Wat wij voor u doen

Wij bouwen de zaak op vanaf het leerstuk dat beslissend is, hier de blootstelling en het causaal verband, voorzien in een medisch oordeel, denken mee over de vraagstelling aan de deskundige, en u spreekt de advocaat die uw dossier ook zelf voert.

Wat het u kost

Staat de aansprakelijkheid vast of is zij voldoende aannemelijk, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 lid 2 BW voor rekening van de aansprakelijke partij, het deskundigenbericht daaronder begrepen. Is de aansprakelijkheid nog in geschil, dan maken wij vooraf een heldere afspraak; wat dat betekent leest u op de pagina kosten. Heeft u een rechtsbijstandverzekering, dan bestaat vrije advocaatkeuze zodra er wordt geprocedeerd. Het eerste gesprek is in alle gevallen kosteloos.

Bespreek uw beroepsziekte

Een beroepsziektedossier wordt beslist door de blootstelling die u kunt aantonen en door de vraag of de verjaring nog kan worden gepasseerd. Wij beoordelen dat, reconstrueren uw arbeidsverleden en stellen de werkgever of oud-werkgever aansprakelijk.

Stuur een korte beschrijving van uw klachten en uw arbeidsverleden. U hoort binnen één werkdag of een aansprakelijkstelling kansrijk is en welke stukken u moet opvragen. Het eerste gesprek is kosteloos en bij erkende aansprakelijkheid betaalt de verzekeraar van de werkgever onze kosten. Meer over uw rechten leest u op de pagina arbeidsongeval en werkgeversaansprakelijkheid. Bespreek uw zaak of bel 035 203 11 62.

mr. T.C. Warnsinck, advocaat