Beroepsfout gemaakt?
Verhaal uw schade op de professional

U schakelde iemand in omdat u de kennis zelf niet had. Nu blijkt dat het advies niet klopte, dat een termijn is verstreken of dat een gebrek over het hoofd is gezien, en draait u op voor de gevolgen. De vraag is niet of u pech hebt gehad, maar of de professional heeft gedaan wat u van hem mocht verwachten.

Wanneer een fout ook juridisch een beroepsfout is

Een tegenvallende uitkomst is nog geen beroepsfout. Een adviseur belooft doorgaans geen resultaat; hij belooft zorg. Waar het om gaat, is of hij heeft gehandeld met de zorgvuldigheid die van een redelijk bekwaam en redelijk handelend vakgenoot in dezelfde omstandigheden mocht worden verwacht. Die norm is de invulling van de zorgplicht van artikel 7:401 BW en wordt bepaald door wat er precies was opgedragen, welke deskundigheid u mocht verwachten, welke informatie beschikbaar was, welk belang voor u op het spel stond en welke beroeps- of gedragsregels voor zijn beroepsgroep gelden.

Een schending van een beroepsregel levert niet automatisch civielrechtelijke aansprakelijkheid op, en omgekeerd kan onzorgvuldig handelen vaststaan zonder dat een regel is overtreden. Wel is steeds nodig dat kan worden aangewezen welke concrete verplichting is geschonden. Een algemene klacht dat het beter had gekund, houdt geen stand.

Daar staat tegenover dat een beroepsbeoefenaar zich zelden mag beperken tot de letter van zijn opdracht. Wie is ingeschakeld om uw belangen te behartigen, moet alle rechtmatige belangen in die zaak behartigen, ook de belangen die niet met zoveel woorden onderwerp van de opdracht zijn gemaakt, en moet zo nodig uit eigen beweging handelen. Een adviseur die een risico ziet en zwijgt omdat er niet naar is gevraagd, kan zich daar niet zonder meer achter verschuilen.

Wij gaan hier dieper op in in de artikelen over wanneer een opdrachtnemer aansprakelijk is voor een beroepsfout en de norm van de redelijk bekwaam en redelijk handelend beroepsbeoefenaar.

Om welke beroepen gaat het?

Beroepsaansprakelijkheid speelt bij iedere dienstverlener op wiens deskundigheid u moest afgaan. In de praktijk gaat het vaak om de makelaar die onjuist informeert over het woonoppervlak, de erfdienstbaarheden of de staat van een woning, de bouwkundig keurder die een gebrek mist dat bij zorgvuldig onderzoek zichtbaar was, de accountant die zich vergist in de verslaglegging of in fiscale advisering, de belastingadviseur die een faciliteit over het hoofd ziet of een aangifte niet op deugdelijke wijze indient, de notaris bij wie een akte niet het beoogde rechtsgevolg bereikt, de assurantietussenpersoon die niet waarschuwt voor onderverzekering, de financieel adviseur die de risico’s van een product onbesproken laat, de advocaat die een termijn laat verlopen, en de architect, constructeur of IT-dienstverlener wiens ontwerp of oplevering niet deugt.

De norm geldt evengoed voor wie met zijn handen werkt. Een installateur, monteur, dakdekker of onderhoudsbedrijf moet dezelfde vakbekwame zorg betrachten. Twee verschillen zijn daarbij van belang. Komt het werk neer op het tot stand brengen van een stoffelijk werk, dan gelden de regels van aanneming van werk, met een eigen waarschuwingsplicht (artikel 7:754 BW), een eigen regime rond oplevering en verborgen gebreken (artikel 7:758 BW) en niet zelden arbitrage in plaats van de gewone rechter. En de schade is daar zelden zuivere vermogensschade maar juist zaak- en gevolgschade, waarachter doorgaans geen beroepsaansprakelijkheidsverzekering zit maar een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering, met eigen dekkingsvragen.

Ligt de kern van uw zaak bij een arts of ziekenhuis, dan leest u verder op medische fouten en zorgschade. Gaat het om gebrekkig werk van een aannemer, dan is geschil met de aannemer de aangewezen ingang, en bij een woning met gebreken verborgen gebreken en woningkoop. Over de aansprakelijkheid van de tussenpersoon schreven wij eerder naar aanleiding van onderverzekering bij brand, over die van de constructeur en over makelaars en verkoopbrochures.

Achter de professional zit vrijwel altijd een verzekeraar

Dit is het belangrijkste gegeven van een beroepsaansprakelijkheidszaak, en tegelijk het gegeven dat het minst bekend is. U procedeert in de regel niet tegen het privévermogen van uw adviseur. Voor veel beroepen is een beroepsaansprakelijkheidsverzekering verplicht gesteld, met aanzienlijke minimumdekkingen. Een advocaat moet ten minste vijfhonderdduizend euro per gebeurtenis verzekerd hebben en tweemaal dat bedrag per jaar. Voor notarissen geldt een verplichte dekking die oploopt tot vijfentwintig miljoen euro. Accountants, assurantietussenpersonen, architecten en financiële dienstverleners zijn vrijwel zonder uitzondering verzekerd.

Dat betekent twee dingen voor u. Er is verhaal, ook wanneer het kantoor zelf een claim van deze omvang nooit zou kunnen dragen. En u treft aan de andere kant van de tafel een partij die dagelijks schades beoordeelt, in plaats van een gekwetste adviseur die zich persoonlijk aangevallen voelt. Dat maakt een zakelijke afwikkeling in de regel eerder mogelijk, niet moeilijker.

Aansprakelijkheid en dekking zijn overigens niet hetzelfde. Of de verzekeraar uitkeert, hangt af van de polis, de melding en de uitsluitingen; of er is misgegaan, staat daar los van. Wij lichten het verschil tussen aansprakelijkheid en verzekering apart toe.

U hoeft niet zijn opdrachtgever te zijn geweest

Een hardnekkig misverstand is dat alleen de opdrachtgever kan klagen. Dat is onjuist. Wie geen contract had, kan de professional aanspreken op grond van onrechtmatige daad, en bij beroepsbeoefenaren wordt zo’n aansprakelijkheid eerder aangenomen dan bij anderen.

De Hoge Raad heeft dat in 2023 opnieuw bevestigd. Zijn de belangen van een derde zo nauw betrokken bij een behoorlijke uitvoering van de overeenkomst dat hij nadeel kan lijden als de opdrachtnemer tekortschiet, dan kan de maatschappelijke zorgvuldigheid meebrengen dat de professional zijn gedrag mede door die belangen laat bepalen. Daarnaast kan een zelfstandige zorgplicht jegens u bestaan, bijvoorbeeld wanneer een makelaar de wederpartij onjuist voorlicht of wanneer een accountant een verklaring afgeeft waarop het handelsverkeer afgaat. De notaris neemt hier een bijzondere positie in: zijn zwaarwegende zorgplicht dat de akte haar beoogde rechtsgevolg bereikt, geldt niet alleen tegenover zijn cliënt maar tegenover alle belanghebbenden.

Kocht u een woning waarbij de makelaar de verkoper vertegenwoordigde? Was de bouwkundige door een ander ingeschakeld? Werd u benadeeld door een fout in een testament of een leveringsakte waarbij u zelf geen partij was? Dan is uw positie niet bij voorbaat kansloos. Zijn er meerdere partijen bij de fout betrokken, dan speelt bovendien de vraag wie u kunt aanspreken als meerdere partijen aansprakelijk zijn.

Waarschuwen was zijn taak, niet uw idee

Veel beroepsfouten zijn geen rekenfouten maar zwijgfouten. De professional heeft iets gedaan wat op zichzelf klopte, maar heeft u niet gewezen op een risico dat u niet kon overzien. Juist daarvoor had u hem ingeschakeld.

Hoe ver die waarschuwings- en informatieplicht reikt, hangt af van het verschil in deskundigheid tussen u en hem, de aard en de voorzienbaarheid van het risico, het belang dat ermee gemoeid was en de mate waarin u op zijn oordeel mocht vertrouwen. Een standaardvoorbehoud onderaan een rapport of een algemene disclaimer in de voorwaarden is daarvoor lang niet altijd voldoende. Waar een specifiek risico onder uw aandacht had moeten worden gebracht, moet de waarschuwing concreet zijn geweest en als waarschuwing herkenbaar.

Uw eigen deskundigheid wordt u alleen tegengeworpen voor zover u die werkelijk had en ook daadwerkelijk hebt ingezet. Dat u iets in theorie had kunnen weten, ontslaat de adviseur niet van zijn plicht u te waarschuwen.

Het bewijs zit in zijn dossier, niet in het uwe

Formeel moet u stellen en bewijzen dat een fout is gemaakt, dat u daardoor schade hebt geleden en hoe groot die schade is. Dat lijkt een zware last, want de enige die precies weet hoe de opdracht is uitgevoerd, is de professional zelf.

De rechtspraak vangt dat op met de verzwaarde stelplicht. Betwist de professional dat hij tekort is geschoten, dan kan van hem worden verlangd dat hij die betwisting onderbouwt met stukken en concrete stellingen: wat heeft hij gedaan, over welke informatie beschikte hij, welke afwegingen heeft hij gemaakt en waarvoor heeft hij gewaarschuwd. Doet hij dat niet, dan kan de rechter uw stellingen als onvoldoende weersproken aannemen of voorshands bewezen achten, behoudens tegenbewijs. Daarmee verschuift het zwaartepunt van de discussie naar het dossier van de wederpartij, en is een tijdig en gericht verzoek om afgifte van dat dossier vaak de belangrijkste eerste stap in de zaak.

Wat u zelf bewaart, telt onverminderd mee: de opdrachtbevestiging, de offerte, de algemene voorwaarden, e-mails en appberichten, conceptstukken, gespreksnotities, facturen en het advies of rapport zoals u dat destijds hebt ontvangen. Hoe stelplicht en bewijslast in deze zaken precies liggen, leggen wij uit in wie moet een beroepsfout bewijzen.

Schakelde uw adviseur software of kunstmatige intelligentie in bij de uitvoering? Dan blijft hij verantwoordelijk voor de kwaliteit van het eindresultaat. Fouten van zulke hulpmiddelen, en van de kantoorgenoten of ingeschakelde derden van wie hij zich bedient, komen voor zijn rekening en niet voor de uwe.

Zou het zonder de fout anders zijn gelopen?

Dit is bijna altijd het hardste punt van de zaak, en het punt waarover het meest wordt geprocedeerd. Ook als vaststaat dat een fout is gemaakt, moet aannemelijk worden dat de schade zonder die fout was uitgebleven. De adviseur en zijn verzekeraar zullen aanvoeren dat u dezelfde beslissing zou hebben genomen, dat de gemiste procedure toch was verloren of dat de schade een andere oorzaak heeft.

Soms wordt die drempel verlaagd. Strekte de geschonden norm nu juist tot bescherming tegen het risico dat zich heeft verwezenlijkt, dan kan de omkeringsregel het oorzakelijk verband voorshands aannemen. Waar de fout ertoe heeft geleid dat een onzekere uitkomst nooit is beproefd, zoals bij een gemiste termijn, een niet ingestelde procedure of een transactie die niet is doorgegaan, wordt de schade vaak begroot op het verlies van de kans op een gunstiger afloop. Bestaat er werkelijke onzekerheid over het oorzakelijk verband tussen de fout en de schade, dan kan proportionele aansprakelijkheid uitkomst bieden.

Dit is geen theorie. Het bepaalt de uitkomst van de zaak en daarmee wat een dossier waard is aan de onderhandelingstafel. Lees verder over hoe u causaal verband bewijst, de omkeringsregel, kansschade en proportionele aansprakelijkheid, of over kansschade bij een beroepsfout in een recente uitspraak.

Welke schade u vergoed krijgt

Bij beroepsfouten gaat het zelden om zichtbare schade. Meestal is het zuivere vermogensschade: een te hoge koopprijs, herstelkosten, een misgelopen fiscale faciliteit, extra advieskosten, een verloren aanspraak, financierings- of vertragingsschade, gederfde winst of een boete die u niet had hoeven betalen. Die schade moet concreet worden onderbouwd, en dat vergt bijna altijd een reconstructie van wat er zonder de fout zou zijn gebeurd.

Daarbij past één correctie die in de praktijk vaak wordt gemist. Heeft de adviseur u een te rooskleurig beeld voorgespiegeld, dan is uw schade niet het verschil tussen dat gunstige beeld en de werkelijkheid, maar het verschil tussen een correcte, soberder voorstelling van zaken en de werkelijkheid. Alleen wanneer het resultaat werkelijk was gegarandeerd, ligt dat anders.

Ook uw eigen aandeel telt mee. Had u zelf informatie moeten verstrekken, of een toegezonden concept moeten nakijken? Dan kan eigen schuld tot een vermindering leiden. Daarbij maakt het uit of het gaat om de kern van de opdracht, die u nu juist uit handen had gegeven, of om een bijkomende plicht bij een verder kant-en-klare dienst. In het eerste geval mag van u aanzienlijk minder worden verwacht. Zie ook wat eigen schuld betekent voor uw schadevergoeding, de schadebeperkingsplicht en hoe schade wordt berekend.

De kleine lettertjes van uw adviseur

Vrijwel elke dienstverlener werkt met algemene voorwaarden die de aansprakelijkheid beperken tot het gefactureerde honorarium of tot het bedrag dat de verzekeraar uitkeert, en die gevolgschade, indirecte schade of gederfde winst uitsluiten. Omdat de schade bij een beroepsfout meestal juist uit die posten bestaat, komt zo’n exoneratie in de praktijk neer op een bijna volledige uitsluiting.

Toch zijn zulke bedingen niet onaantastbaar. Zij moeten om te beginnen zijn overeengekomen en tijdig ter hand zijn gesteld, en zij kunnen vernietigbaar zijn. Een beroep erop kan bovendien naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn, zeker wanneer de fout ernstig verwijtbaar is. Bij een aantal beroepen is exoneratie daarnaast wettelijk of tuchtrechtelijk aan banden gelegd. Een arts kan zijn aansprakelijkheid in het geheel niet uitsluiten (artikel 7:463 BW). Een advocaat mag dat alleen buiten het eigen risico en voor zover zijn verplichte verzekering geen uitkering geeft. En voor het notariaat geldt dat uitsluiting beneden het verzekerde, althans redelijkerwijs verzekerbare bedrag ontoelaatbaar is.

Laat u dus niet afschrikken door een verwijzing naar de algemene voorwaarden. Die verwijzing is een verweer, geen eindpunt.

Termijnen, tuchtrecht en de route die u kiest

Twee termijnen bepalen of u nog iets kunt. U moet binnen bekwame tijd klagen nadat u de fout hebt ontdekt of redelijkerwijs had moeten ontdekken (artikel 6:89 BW), en uw vordering verjaart vijf jaar nadat u bekend bent geworden met zowel de schade als de aansprakelijke persoon (artikel 3:310 BW).

Beslissend is wanneer u het redelijkerwijs kón weten, en dat moment ligt bij een ondeskundige opdrachtgever tegenover een deskundige adviseur later dan vaak wordt aangenomen. Dat de opdracht een onwenselijk resultaat heeft opgeleverd, is op zichzelf niet genoeg om de termijn te laten lopen; een teleurstellende afloop wijst immers niet zonder meer op een fout. Heeft de adviseur u gerustgesteld, of heeft hij eenvoudigweg niets gedaan zonder dat u reden had daaraan te twijfelen, dan begint de termijn later. De Hoge Raad heeft aanvaard dat een benadeelde in sommige gevallen pas voldoende zekerheid heeft wanneer hij een juridisch advies of een rechterlijk oordeel onder ogen krijgt. Daarbuiten geldt nog de objectieve termijn van twintig jaar. Lees meer over verjaring van een vordering tot schadevergoeding.

Voor veel beroepen bestaat daarnaast tuchtrecht, en een tuchtklacht voelt als de logische eerste stap. Houd er rekening mee dat het tuchtrecht een ander doel dient: het bewaakt de kwaliteit van de beroepsuitoefening in het algemeen belang, niet uw portemonnee. Een tuchtcollege kent geen schadevergoeding toe, zijn oordeel bindt de civiele rechter niet, en de kosten van een tuchtprocedure gelden niet als redelijke kosten die u op de aansprakelijke partij kunt verhalen. Daar staat tegenover dat de rechter wél moet motiveren waarom hij van een tuchtrechtelijk oordeel afwijkt. Een gegronde klacht is in de civiele zaak dus bruikbaar, mits u weet waarvoor u haar inzet.

Let ten slotte op de bepalingen over geschilbeslechting in de voorwaarden. Veel branchevoorwaarden wijzen geschillen toe aan een geschillencommissie of aan arbitrage. Bij een geldig arbitraal beding is de weg naar de burgerlijke rechter afgesloten. Voor banken, verzekeraars en financiële dienstverleners loopt de route vaak via het Kifid. Welke route de beste is, hangt af van de omvang van de schade, uw bewijspositie en de vraag wie er aan de andere kant meebeslist. Die keuze maakt u het verstandigst voordat u uw eerste brief schrijft.

De aanpak van Vittoria Law, en wat het u kost

Een beroepsaansprakelijkheidszaak wint u niet met verontwaardiging, maar met dossieropbouw. Wij stellen eerst vast wat de opdracht inhield en welke norm daarbij hoorde. Vervolgens beoordelen wij of daarvan is afgeweken, wat er zonder die afwijking zou zijn gebeurd, welke schade daaruit volgt en hoe sterk het bewijs daarvoor is. Pas daarna gaat de aansprakelijkstelling de deur uit, en dan meteen ook naar de verzekeraar, met de stukken die de discussie sturen in plaats van volgen.

Veel cliënten gaan ervan uit dat zij zo’n zaak volledig zelf moeten financieren. Vaak is dat niet zo. Redelijke kosten van rechtsbijstand buiten rechte komen als vermogensschade voor vergoeding in aanmerking (artikel 6:96 BW) en horen dus in uw claim thuis. Heeft u een rechtsbijstandverzekering, dan kunt u bovendien uw recht op vrije advocaatkeuze inroepen zodra er een procedure komt. Wat een zaak verder kost, staat op kosten.

Vittoria Law behandelt aansprakelijkheids- en schadezaken voor particulieren en ondernemers, met de nadruk op causaliteit, schadeonderbouwing en bewijs. Dat zijn precies de punten waarop een beroepsfoutzaak wordt gewonnen of verloren.

Laat uw zaak beoordelen

Stuur ons de opdrachtbevestiging, de correspondentie en het advies of rapport waar het om gaat. In een eerste gesprek hoort u wat er juridisch speelt, hoe uw bewijspositie eruitziet, welke termijnen lopen en wat de zaak realistisch kan opleveren. Wilt u eerst zelf de stappen op een rij? Lees dan hoe u iemand aansprakelijk stelt en het stappenplan voor een schadeclaim.

Wordt u zelf een beroepsfout verweten? Dan gelden andere regels en vooral een andere volgorde. Op aansprakelijk gesteld voor een beroepsfout leest u wat u moet doen, en wat u beter kunt laten, voordat u inhoudelijk reageert.