Kansschade is een juridisch leerstuk dat in beeld komt wanneer niet met zekerheid kan worden vastgesteld dat zonder een fout een beter eindresultaat zou zijn bereikt, maar wel aannemelijk is dat door die fout een reële kans op dat betere resultaat verloren is gegaan. Het gaat dus niet om zekerheid over de uitkomst zelf, maar om het verlies van een serieuze mogelijkheid die economische waarde vertegenwoordigde.

Dat maakt kansschade vooral relevant in zaken waarin een beroepsfout is gemaakt. Denk aan een advocaat die nalaat hoger beroep in te stellen, een jurist die een verjaring niet tijdig stuit, of een belangenbehartiger die een procedure niet op de juiste manier aanhangig maakt. Achteraf is dan vaak niet meer met zekerheid vast te stellen hoe de zaak zonder die fout zou zijn geëindigd. Toch kan er wel degelijk schade zijn geleden: niet omdat succes vaststond, maar omdat de kans daarop verloren is gegaan.

Wie eerst het bredere kader wil lezen van fout, aansprakelijkheid en beroepsnorm, kan ook verder lezen in Wanneer is een opdrachtnemer aansprakelijk voor een beroepsfout? en Wat betekent de norm van de redelijk bekwaam en redelijk handelend beroepsbeoefenaar?

Wat is verlies van een kans?

Bij gewone schadebegroting wordt vaak gevraagd of de schade ook zou zijn ontstaan als de fout niet was gemaakt. Bij kansschade ligt de vraag anders. Dan staat centraal of door de fout een kans op een beter resultaat verloren is gegaan. De rechter hoeft dan dus niet vast te stellen dat dat betere resultaat zeker zou zijn ingetreden. Voldoende is dat sprake was van een reële, niet-verwaarloosbare kans.

Het leerstuk is juist ontwikkeld voor situaties waarin die laatste stap naar zekerheid niet meer kan worden gezet, omdat de fout zelf dat onmogelijk heeft gemaakt. Als hoger beroep nooit is ingesteld, zal immers nooit meer met zekerheid kunnen worden vastgesteld hoe het hof had beslist. Maar dat betekent niet dat de benadeelde rechteloos is.

Kansschade moet worden onderscheiden van proportionele aansprakelijkheid. Bij kansschade staat vast dat door een fout een reële kans op een beter resultaat verloren is gegaan. Bij proportionele aansprakelijkheid is juist onzeker of de schade zelf door de fout is veroorzaakt of door een andere oorzaak die voor risico van de benadeelde komt. Lees hierover ook Wat is proportionele aansprakelijkheid?

Juist op dit punt sluit kansschade nauw aan op Wat is causaal verband en waarom is het zo belangrijk bij schadevergoeding?, omdat ook daar de vraag centraal staat welk juridisch verband tussen fout en schade nog voldoende aannemelijk is.

Het klassieke voorbeeld: de gemiste proceskans

Het bekendste voorbeeld van kansschade is de gemiste proceskans. Stel dat een vordering in eerste aanleg is afgewezen, maar dat er een serieuze kans bestond dat hoger beroep wel tot succes had geleid. Als de advocaat vervolgens nalaat tijdig hoger beroep in te stellen, is die kans verloren. De cliënt kan dan niet meer bewijzen dat hij het hoger beroep zeker zou hebben gewonnen, maar mogelijk wel dat hij een substantiële kans op succes is kwijtgeraakt. Hetzelfde geldt bij het laten verjaren van een vordering. Als een advocaat of rechtsbijstandsverlener verzuimt een verjaring tijdig te stuiten, kan de onderliggende zaak definitief verloren gaan. Ook dan verschuift de discussie naar de vraag hoe kansrijk die onderliggende vordering eigenlijk was.

Bij dat soort dossiers is ook de blog Wie moet een beroepsfout bewijzen? relevant, omdat de waardering van de verloren kans vaak niet los kan worden gezien van stelplicht, bewijslast en de kwaliteit van de onderliggende zaak.

Niet iedere gemiste mogelijkheid is kansschade

Niet iedere teleurstelling of gemiste mogelijkheid levert kansschade op. Het moet gaan om een serieuze en juridisch relevante kans. Een puur theoretische mogelijkheid is niet genoeg. Wie stelt dat hij door een fout kansschade heeft geleden, zal dus aannemelijk moeten maken dat zonder die fout een wezenlijke kans op een gunstiger resultaat bestond.

Daarmee is kansschade geen noodverband voor zwakke zaken. Juist integendeel: het leerstuk vraagt om een nauwkeurige beoordeling van de zaak die zonder fout had moeten worden gevoerd. Hoe sterk was die zaak? Hoe groot was de kans op toewijzing? Welke verweren lagen voor de hand? En hoe zou een rechter of hof daar vermoedelijk mee zijn omgegaan?

Daarmee raakt kansschade ook aan de blogs Redelijke toerekening en condicio sine qua non uitgelegd en Meerdere oorzaken van schade: hoe werkt art. 6:99 BW?, omdat ook daar wordt uitgewerkt hoe onzekerheid over oorzaak, uitkomst en toerekening juridisch wordt benaderd.

Hoe begroot de rechter kansschade?

Daar zit in de praktijk het zwaartepunt. De rechter moet reconstrueren hoe de situatie zonder fout zich waarschijnlijk zou hebben ontwikkeld. Daarbij wordt niet gedaan alsof succes zeker was, maar ook niet alsof de kans waardeloos was. De rechter maakt een inschatting van de goede en kwade kansen en begroot de schade naar rato daarvan.

Als een gemiste vordering bijvoorbeeld € 100.000 waard was en de rechter aannemelijk acht dat zonder de fout een kans van 40% op succes bestond, dan kan de schade in beginsel worden gewaardeerd op € 40.000. Dat is de kern van kansschade: niet het volle hypothetische voordeel, maar de economische waarde van de verloren kans daarop.

Wie daarna wil doorlezen over de omvang van schade, kan ook terecht bij Voorzienbaarheid van schade: welke schade moet worden vergoed?, omdat de begroting van kansschade uiteindelijk onderdeel blijft van de bredere schadebegroting.

Waarom is kansschade juridisch zo relevant?

Omdat veel beroepsfouten anders nauwelijks verhaalbaar zouden zijn. Juist de fout zelf maakt vaak dat de oorspronkelijke procedure, vordering of rechtsgang nooit meer kan worden afgemaakt. Als de benadeelde dan alleen zou mogen slagen wanneer hij de gemiste uitkomst volledig zeker kan bewijzen, zou het leerstuk in veel gevallen leeg zijn.

Kansschade voorkomt dus dat de aansprakelijke beroepsbeoefenaar profiteert van de onzekerheid die door zijn eigen fout is ontstaan. Tegelijk blijft het leerstuk terughoudend, omdat alleen de kans wordt vergoed en niet zonder meer het volledige gemiste eindresultaat.

In welke zaken speelt kansschade vaak?

Kansschade komt vooral voor bij beroepsfouten van advocaten, juristen, rechtsbijstandsverleners en andere professionele dienstverleners. In de praktijk gaat het vaak om: het niet instellen van hoger beroep, het laten verjaren van een vordering, het niet tijdig uitbrengen van een dagvaarding, het missen van een klachttermijn of vervaltermijn, het voeren van een procedure op een juridisch onhoudbare manier, het nalaten van processuele handelingen waardoor een kans op succes verloren gaat.

Waar draait de discussie meestal om?

In kansschadezaken draait de discussie meestal niet om de vraag óf een fout is gemaakt, maar om de vraag wat de waarde van de verloren kans was. Dat betekent dat de focus vaak verschuift naar de kwaliteit van de onderliggende zaak. Hoe kansrijk was de vordering? Hoe waarschijnlijk was het dat een rechter anders zou hebben beslist? Welke kansen waren er op schikking, toewijzing of vernietiging van een eerdere uitspraak?

Dat maakt dit soort zaken inhoudelijk vaak complex. De rechter moet als het ware een procedure beoordelen die nooit heeft plaatsgevonden. Juist daarom is een zorgvuldige juridische reconstructie van de gemiste kans zo belangrijk.

Tot slot

Kansschade is het leerstuk van de verloren mogelijkheid. Het biedt ruimte voor schadevergoeding wanneer een fout niet met zekerheid tot een slechter eindresultaat heeft geleid, maar wel een reële kans op een beter resultaat heeft weggenomen. Juist in zaken over beroepsfouten, verjaring en gemiste rechtsmiddelen is dat vaak beslissend.

Wie met kansschade te maken heeft, moet dus niet alleen kijken naar de fout zelf, maar vooral naar de vraag welke kans daardoor verloren is gegaan en hoe groot die kans juridisch en financieel moet worden gewaardeerd.

Te maken met een gemiste proceskans of beroepsfout? Vittoria Law beoordeelt graag of in uw zaak sprake is van kansschade en hoe een verloren kans juridisch en financieel kan worden onderbouwd. Neem contact op.