Gevaarzetting: wat zijn de Kelderluik-factoren?

Tim Warnsinck • 10 april 2026

Wat zijn de Kelderluik-factoren? Lees hoe de rechter beoordeelt of een gevaarlijke situatie onrechtmatig is en wanneer schade verhaald kan worden.

Niet iedere gevaarlijke situatie leidt automatisch tot aansprakelijkheid. Dat ergens een risico bestaat, betekent nog niet dat juridisch onrechtmatig is gehandeld. In het aansprakelijkheidsrecht draait het in dit soort gevallen om de vraag of iemand, gelet op de omstandigheden van het geval, voldoende rekening had moeten houden met gevaar voor anderen en daarom veiligheidsmaatregelen had moeten nemen. Juist daar komen de bekende Kelderluik-factoren in beeld.


De Kelderluik-factoren zijn ontleend aan het arrest van de Hoge Raad van 5 november 1965, ECLI:NL:HR:1965:AB7079. In die zaak liet een werknemer een kelderluik in een café openstaan, terwijl de situatie slechts beperkt was gemarkeerd. Een bezoeker viel in het luik en liep letsel op. De Hoge Raad formuleerde vervolgens de gezichtspunten aan de hand waarvan moet worden beoordeeld of het in het leven roepen of laten voortbestaan van een gevaarlijke situatie onrechtmatig is.


Gevaarzetting is een vorm van onrechtmatige daad


De Kelderluik-factoren horen thuis binnen het leerstuk van de onrechtmatige daad van artikel 6:162 BW. Dat artikel bepaalt dat een doen of nalaten onrechtmatig kan zijn als het in strijd is met een wettelijke plicht, inbreuk maakt op een recht of in strijd is met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt. Gevaarzetting valt binnen die laatste categorie: de maatschappelijke zorgvuldigheidsnorm. Dat wordt uitdrukkelijk geplaatst onder strijd met het ongeschreven recht, waarbij veiligheidsnormen en zorgvuldigheidsnormen samen de maatstaf vormen voor de beoordeling van gevaarzettend gedrag.


Dat betekent dat de Kelderluik-factoren geen los leerstuk vormen, maar een concrete manier zijn om de open norm van artikel 6:162 BW toe te passen. Daarom sluit dit onderwerp direct aan op de blogs Wat is een onrechtmatige daad? en Wanneer is iets onrechtmatig? Wie gevaarzetting wil begrijpen, moet immers eerst begrijpen hoe de algemene onrechtmatigheidstoets werkt.


Het Kelderluik-arrest draait om een feitenafweging


Het belangrijkste aan het Kelderluik-arrest is dat de Hoge Raad geen starre checklist heeft gegeven. De kern is juist dat alleen in het licht van de omstandigheden van het geval kan worden beoordeeld of van degene die een gevaarlijke situatie schept mocht worden verlangd dat hij rekening hield met onoplettend of onvoorzichtig gedrag van anderen en daarom bepaalde veiligheidsmaatregelen nam. Het gaat dus niet om een abstract model, maar om een concrete risicoafweging.


Dat maakt de Kelderluik-factoren nog altijd bijzonder bruikbaar. Zij dwingen tot een inhoudelijke beoordeling van voorzienbaarheid, risico, ernst van mogelijke schade en de vraag welke voorzorg redelijkerwijs mocht worden verwacht. Niet één factor is beslissend. Het gaat steeds om het totaalbeeld.


De eerste factor: hoe waarschijnlijk is onoplettendheid of onvoorzichtigheid?


De eerste Kelderluik-factor is de mate van waarschijnlijkheid waarmee kan worden verwacht dat anderen niet de vereiste oplettendheid en voorzichtigheid in acht nemen. Die factor is belangrijk omdat het aansprakelijkheidsrecht niet uitgaat van een ideaal oplettende mens. Mensen zijn soms gehaast, afgeleid, onervaren of minder voorzichtig dan achteraf wenselijk lijkt. Juist daarom kan van degene die een gevaarlijke situatie creëert worden verlangd dat hij met die menselijke realiteit rekening houdt.

In de praktijk is de context hierbij doorslaggevend. In een druk café, op een werkvloer, in een winkel, op een schoolplein of in een ziekenhuis is onoplettend gedrag vaak beter voorstelbaar dan op een afgesloten terrein waar alleen ervaren professionals komen. Daarom is deze factor altijd nauw verbonden met plaats, doelgroep en gebruiksomstandigheden.


De tweede factor: hoe groot is de kans dat daardoor een ongeval ontstaat?


Niet iedere vorm van onoplettendheid leidt meteen tot schade. Daarom kijkt de rechter ook naar de kans dat uit die onoplettendheid daadwerkelijk een ongeval ontstaat. Ook deze factor maakt onderdeel uit van de klassieke Kelderluik-afweging.

Dit onderscheid is belangrijk. Een kleine onoplettendheid in een betrekkelijk onschuldige situatie hoeft nog niet te betekenen dat sprake is van juridisch relevante gevaarzetting. Maar als een kleine vergissing direct kan leiden tot een ernstig incident, wordt het veel aannemelijker dat aanvullende veiligheidsmaatregelen hadden moeten worden genomen.


De derde factor: hoe ernstig kunnen de gevolgen zijn?


De derde factor is de ernst van de mogelijke gevolgen. Ook als de kans op een ongeval niet bijzonder groot is, kan de ernst van het mogelijke letsel of de mogelijke schade zodanig zijn dat toch extra voorzorg verlangd wordt. Denk aan valgevaar van hoogte, machines, verkeer, elektriciteit, gevaarlijke stoffen of situaties waarin kwetsbare personen betrokken zijn. Ook de Hoge Raad heeft dit uitdrukkelijk als afzonderlijk gezichtspunt genoemd.

Deze factor laat zien dat het aansprakelijkheidsrecht geen puur kansrekeningrecht is. De ernst van het mogelijke gevolg weegt zelfstandig mee. Naarmate de mogelijke schade zwaarder is, stijgt doorgaans ook de juridische verwachting dat preventieve maatregelen worden genomen.


De vierde factor: hoe bezwaarlijk waren veiligheidsmaatregelen?


De vierde factor is de bezwaarlijkheid van te nemen veiligheidsmaatregelen. Daarmee wordt bedoeld: hoe eenvoudig, praktisch en redelijk was het om het gevaar te beperken of weg te nemen? Als een eenvoudige waarschuwing, afzetting, instructie of fysieke beveiliging het risico aanzienlijk had kunnen verkleinen, zal sneller worden aangenomen dat het achterwege laten daarvan onzorgvuldig is geweest.

In de literatuur wordt dit vaak geplaatst tegenover het nut van de activiteit en de praktische haalbaarheid van preventie. Juist daardoor ontstaat een evenwicht tussen maatschappelijke vrijheid en verantwoordelijkheid. Het recht verlangt niet dat ieder risico volledig wordt uitgesloten, maar wel dat reële en eenvoudig te beperken gevaren niet achteloos blijven bestaan.


Waarschuwingen zijn niet altijd genoeg


Een waarschuwing is niet automatisch een voldoende veiligheidsmaatregel. Beslissend is of redelijkerwijs valt te verwachten dat de waarschuwing ook daadwerkelijk leidt tot gedrag waarmee het gevaar wordt vermeden. Als een waarschuwing onvoldoende opvalt, onvoldoende duidelijk is of in de gegeven omstandigheden naar verwachting niet zal worden opgevolgd, kan zij tekortschieten. Het gaat niet alleen om de vraag óf is gewaarschuwd, maar vooral of die waarschuwing toereikend was om het gevaar daadwerkelijk te keren.

Daarom is een bord, lint, mondelinge instructie of summiere afzetting niet altijd genoeg. In sommige situaties zullen zwaardere maatregelen nodig zijn, zoals fysieke afscherming, toezicht of tijdelijke afsluiting van een ruimte.


De Kelderluik-factoren moeten altijd samen worden gelezen


Een veelgemaakte fout is dat de Kelderluik-factoren als losse vakjes worden behandeld. Zo werkt het niet. Het gaat om een samenhangende beoordeling. Een lage kans op een ongeval kan bijvoorbeeld toch worden gecompenseerd door de zeer ernstige mogelijke gevolgen of door het feit dat eenvoudige veiligheidsmaatregelen beschikbaar waren. Omgekeerd kan een risico maatschappelijk aanvaardbaar blijven als het gevaar beperkt is, de kans op schade klein is en maatregelen onevenredig bezwaarlijk zouden zijn.


Daarom is gevaarzetting nooit een kwestie van één detail. Het gaat om de totale afweging van voorzienbaarheid, risico, ernst en preventiemogelijkheden. Wie die afweging beter wil begrijpen, leest hierna het best ook Wanneer is iets onrechtmatig? en Wat is gevaarzetting bij onrechtmatige daad? Die blogs plaatsen de Kelderluik-factoren in het bredere kader van de maatschappelijke zorgvuldigheidsnorm.


Gevaarzetting is sterk feitelijk


Juist omdat de Kelderluik-factoren zo sterk afhankelijk zijn van de omstandigheden van het geval, zijn feiten in dit soort zaken van groot belang. Waar vond het ongeval plaats? Wie mochten daar komen? Welke risico’s waren voorzienbaar? Welke waarschuwingen of beveiligingen waren er? Welke alternatieven waren beschikbaar? Hoe eenvoudig had het gevaar kunnen worden beperkt?

Dat betekent ook dat bewijs in gevaarzettingszaken een grote rol speelt. Foto’s, getuigenverklaringen, inspectierapporten, werkinstructies, camerabeelden en veiligheidsprotocollen kunnen allemaal van belang zijn. Vanuit dat perspectief sluit deze blog logisch aan op Hoe stel ik iemand aansprakelijk?, Wat moet een werknemer bewijzen na een arbeidsongeval? en Wat is causaal verband en waarom is het zo belangrijk bij schadevergoeding?


De Kelderluik-factoren spelen op veel terreinen een rol


De Kelderluik-factoren spelen in de praktijk op veel terreinen een rol. Zij keren terug in zaken over werkgeversaansprakelijkheid, school- en gymongevallen, onveilige verkeerssituaties, gebrekkige opstallen en andere dossiers waarin wordt gesteld dat iemand een gevaarlijke situatie heeft gecreëerd of laten voortbestaan. Daardoor is het Kelderluik-arrest nog altijd een van de belangrijkste ijkpunten binnen het Nederlandse aansprakelijkheidsrecht. Het onderwerp staat bovendien niet op zichzelf. Wie gevaarzetting beoordeelt, moet ook kijken naar de bredere onrechtmatigheidstoets van artikel 6:162 BW, naar het causaal verband tussen de gevaarlijke situatie en de schade en naar de omvang van de schadevergoeding die uiteindelijk juridisch verhaalbaar is.


Gevaarzetting, causaliteit en schade horen bij elkaar


Ook als op basis van de Kelderluik-factoren wordt aangenomen dat sprake is van onrechtmatige gevaarzetting, is de zaak nog niet klaar. Daarna moet nog steeds worden vastgesteld dat juist die gevaarlijke situatie de schade heeft veroorzaakt en welke schade juridisch kan worden toegerekend. Gevaarzetting staat dus niet los van causaliteit en schadebegroting.

Daarom sluit deze blog ook rechtstreeks aan op Wat is causaal verband en waarom is het zo belangrijk bij schadevergoeding?, Redelijke toerekening en condicio sine qua non uitgelegd, Meerdere oorzaken van schade: hoe werkt art. 6:99 BW? en Voorzienbaarheid van schade: welke schade moet worden vergoed? Pas als normschending, causaliteit en schade goed op elkaar aansluiten, ontstaat een juridisch houdbare vordering.


Wanneer is een gevaarlijke situatie dus onrechtmatig?


Een gevaarlijke situatie is niet automatisch onrechtmatig. Daarvoor is nodig dat, gelet op alle omstandigheden van het geval, van degene die het gevaar heeft gecreëerd of laten voortbestaan mocht worden verwacht dat hij rekening hield met onoplettend of onvoorzichtig gedrag van anderen en passende veiligheidsmaatregelen nam. De Kelderluik-factoren geven daarvoor het klassieke beoordelingskader.

Dat maakt deze factoren in de praktijk nog altijd zeer relevant. Zij helpen om een ogenschijnlijk open norm te concretiseren en dwingen tot een juridisch bruikbare analyse van risico, voorzorg en verantwoordelijkheid.


Neem contact op


Heeft u schade geleden doordat iemand een gevaarlijke situatie heeft gecreëerd of laten voortbestaan? Vittoria Law kan beoordelen of de Kelderluik-factoren in uw zaak wijzen op onrechtmatige gevaarzetting en hoe sterk uw aansprakelijkheidspositie is. Neem contact op.

Uw zaak laten beoordelen?

Heeft u schade geleden of bent u verwikkeld in een geschil over aansprakelijkheid, schade of bewijs?


Vittoria Law beoordeelt uw juridische positie, brengt de belangrijkste risico’s in kaart en denkt mee over de meest effectieve vervolgstap.

Schadevergoeding na mishandeling: wat kunt u vorderen?

door Tim Warnsinck • 1 mei 2026
Slachtoffer van mishandeling? Lees welke schade u kunt vorderen, hoe smartengeld wordt beoordeeld en hoe u schadevergoeding kunt vragen in de strafzaak.

Wanneer krijgt u ook bijkomende kosten vergoed bij bedrijfsschade?

door Tim Warnsinck • 29 april 2026
Welke bijkomende kosten vergoedbaar bij bedrijfsschade? Lees wanneer kosten van schadebeperking, vaststelling en buitengerechtelijke bijstand kunnen worden verhaald.

Hoe bewijst u gederfde winst en omzetverlies?

door Tim Warnsinck • 29 april 2026
Hoe bewijst u gederfde winst en omzetverlies bij bedrijfsschade? Lees hoe de rechter hiermee omgaat en welke onderbouwing nodig is.

Welke schadeposten vallen onder bedrijfsschade?

door Tim Warnsinck • 29 april 2026
Welke schadeposten kunt u bij bedrijfsschade verhalen? Lees hoe geleden verlies, gederfde winst, extra kosten en gevolgschade juridisch worden beoordeeld.

Ouderdomsclausule en exoneratie bij woningkoop: bent u dan rechteloos?

door Tim Warnsinck • 23 april 2026
Betekent een ouderdomsclausule of exoneratie dat u bij verborgen gebreken geen rechten meer heeft? Lees hoe dat juridisch ligt.

Wanneer kunt u ontbinding of prijsvermindering vorderen bij een verborgen gebrek aan een woning?

door Tim Warnsinck • 23 april 2026
Wanneer kunt u ontbinding of prijsvermindering vorderen bij een verborgen gebrek aan een woning? Lees welke factoren daarbij een rol spelen.

Kunt u de verkoper aanspreken op herstelkosten van een dak?

door Tim Warnsinck • 23 april 2026
Kunt u de verkoper aanspreken op herstelkosten van een dak na aankoop van een woning? Lees wanneer u die kosten kunt verhalen.

Onderzoeksplicht of mededelingsplicht: wie draagt het risico bij een verborgen gebrek?

door Tim Warnsinck • 23 april 2026
Wie draagt het risico bij een verborgen gebrek aan een woning? Lees hoe onderzoeksplicht en mededelingsplicht zich tot elkaar verhouden.

Wanneer beantwoordt een woning niet aan de overeenkomst?

door Tim Warnsinck • 23 april 2026
Wanneer is een woning juridisch non-conform? Lees wanneer een woning niet aan de overeenkomst beantwoordt en welke rechten u als koper heeft.

Lekkend dak na aankoop van een woning: is dat een verborgen gebrek?

door Tim Warnsinck • 23 april 2026
Lekkend dak na aankoop van een woning? Lees wanneer sprake kan zijn van een verborgen gebrek en of u de verkoper kunt aanspreken.