Whiplash en niet-objectiveerbaar letsel

Geen afwijking op de scan is geen afwezigheid van letsel

Whiplash is het schoolvoorbeeld van letsel dat zich niet laat fotograferen. Na een kop-staartbotsing volgen nekpijn, hoofdpijn, duizeligheid, concentratie- en geheugenproblemen en een vermoeidheid die het werk onmogelijk maakt — terwijl röntgenfoto, CT en MRI niets laten zien. Dezelfde constellatie doet zich voor bij chronische pijnsyndromen, bij niet-aangeboren hersenletsel zonder radiologisch substraat en bij psychische klachten na een ongeval.

Verzekeraars grijpen dat aan. Het verweer luidt zelden dat u niets mankeert; het luidt dat niet is aangetoond dat wat u mankeert door het ongeval komt. Daarmee verplaatst de discussie zich van de aansprakelijkheid — die vaak al is erkend — naar het causaal verband. Dat is de plek waar deze dossiers worden gewonnen of verloren.

Het juridische antwoord is minder ongunstig dan het klinkt. De Hoge Raad heeft uitgemaakt dat voor het aannemen van letsel geen medisch objectiveerbare afwijking is vereist. Voldoende is dat de klachten reîl, niet ingebeeld, niet voorgewend en niet overdreven zijn. Een consistent, consequent en samenhangend patroon van klachten kan volstaan, ook zonder afwijking op beeldmateriaal. De basisbeginselen staan op causaal verband en bewijs; de toepassing bij letsel in causaal verband bij letselschade.

Wat u wél moet aantonen, en wat niet

De hoofdregel van artikel 150 Rv legt de bewijslast bij degene die zich op de gevolgen beroept. In de praktijk werkt dat bij niet-objectiveerbaar letsel anders dan de tekst doet vermoeden.

De rechter hanteert bij whiplashachtige klachten in de regel een pragmatische toets: bestonden de klachten voor het ongeval niet, zijn zij er daarna wel, en is er geen alternatieve verklaring, dan is het verband in beginsel gegeven. Het is vervolgens aan de verzekeraar om aannemelijk te maken dat de klachten een andere oorzaak hebben — een pre-existente aandoening, een tussenliggende gebeurtenis, een aanleg die zich hoe dan ook zou hebben geopenbaard.

Dat laatste verweer, de predispositie, wordt vaak overschat. Vaste rechtspraak is dat een bijzondere kwetsbaarheid van het slachtoffer in beginsel voor rekening van de aansprakelijke partij komt: men neemt het slachtoffer zoals men het aantreft. Alleen wanneer aannemelijk is dat de klachten zich ook zonder het ongeval binnen afzienbare tijd zouden hebben voorgedaan, kan dat tot een correctie leiden. Zie ook hoe bewijst u causaal verband en de omkeringsregel.

De medische expertise is het scharnierpunt

Vrijwel elk betwist dossier mondt uit in een deskundigenonderzoek: een neuroloog, een verzekeringsarts, soms een neuropsycholoog. Dat onderzoek bepaalt in hoge mate de uitkomst, en daarom is de weg ernaartoe minstens zo belangrijk als het rapport zelf.

Drie dingen verdienen aandacht. De keuze van de deskundige en de vraagstelling worden bij voorkeur gezamenlijk bepaald; laat de verzekeraar dat niet eenzijdig doen. De informatie die de deskundige krijgt, bepaalt wat hij concludeert — en een verzoek om het volledige medisch dossier, ook van jaren voor het ongeval, hoeft niet zonder meer te worden ingewilligd. En het conceptrapport komt eerst bij u: het blokkeringsrecht geeft u de bevoegdheid te verhinderen dat een rapport wordt gedeeld, al heeft het gebruik daarvan gevolgen voor uw bewijspositie.

Wij behandelen die stappen in de medische expertise, inzage- en blokkeringsrecht, de medische machtiging, welke medische informatie u aanlevert en de rol van de medisch adviseur. Onderteken geen open machtiging voordat u weet wat u weggeeft.

Van klachten naar beperkingen naar schade

Erkenning van de klachten is niet het eindpunt. De schade wordt niet begroot op basis van wat u voelt, maar op basis van wat u daardoor niet meer kunt. De keten loopt van klachten via beperkingen naar uitval, en elke schakel moet worden onderbouwd.

Daar wreekt zich dat whiplashklachten fluctueren en dat mensen doorgaans proberen door te werken. Een arbeidsdeskundig onderzoek, een consistente registratie van goede en slechte dagen en verklaringen uit de directe omgeving wegen in dat stadium zwaarder dan een extra scan. De zwaarste post is doorgaans het verlies van arbeidsvermogen; daarnaast spelen huishoudelijke hulp, verlies van zelfwerkzaamheid en smartengeld. Zie verder schadevergoeding bij letselschade.

Let daarbij op de schadebeperkingsplicht. U moet binnen redelijke grenzen meewerken aan herstel, maar die plicht is begrensd — zie moet een slachtoffer zich laten behandelen of omscholen.

Niet te snel schikken

Bij niet-objectiveerbaar letsel is de medische eindtoestand vaak pas na twee jaar in zicht. Een schikking met finale kwijting die daarvoor wordt getekend, sluit ook de schade af die zich daarna openbaart. Zie wat gebeurt er als ik mijn schade nu niet goed kan berekenen. Loopt het traject vast op uitsluitend de causaliteitsvraag, dan is het deelgeschil een snelle en verhoudingsgewijs goedkope manier om die knoop door te hakken; zie ook wanneer een deelgeschil zinvol is.

Leg uw zaak voor

Krijgt u te horen dat uw klachten niet objectiveerbaar zijn en dat de verzekeraar daarom niet verder wil: dat is een standpunt, geen vaststaand recht. Wij beoordelen kosteloos hoe uw dossier ervoor staat en wat er nodig is om het verband alsnog rond te krijgen. Neem contact op.