Rechtsbijstandverzekering

Een polis is geen blanco cheque

Wie een rechtsbijstandverzekering heeft afgesloten, gaat er doorgaans van uit dat juridische problemen daarmee zijn afgedekt. In de praktijk blijkt dat maar ten dele te kloppen. De polis kent uitsluitingen, wachttijden, kostenplafonds en een eigen beoordeling van de haalbaarheid — en die beoordeling wordt gemaakt door de verzekeraar zelf, niet door een onafhankelijke partij.

Dat wringt op het moment dat het erop aankomt. De verzekeraar draagt de kosten en heeft daarmee een eigen financieel belang bij een snelle schikking of een korte behandeling. Uw belang kan een ander zijn. Op zichzelf is dat geen verwijt, maar het verklaart waarom conflicten met de eigen rechtsbijstandverzekeraar veel vaker voorkomen dan verzekerden verwachten — en waarom het loont te weten welke rechten u tegenover uw eigen verzekeraar heeft.

Wij zetten het vertrekpunt uiteen in rechtsbijstandverzekering: wat is gedekt.

Dekking, wachttijd en tijdigheid

De eerste horde is niet inhoudelijk maar formeel. Vrijwel iedere polis kent een wachttijd: geschillen die zich kort na het ingaan van de verzekering aandienen, zijn uitgesloten om te voorkomen dat men zich verzekert wanneer het probleem er al is. Beslissend is daarbij niet wanneer u het probleem opmerkte, maar wanneer de gebeurtenis zich voordeed of redelijkerwijs voorzienbaar werd. Zie wachttijd bij de rechtsbijstandverzekering.

De tweede horde is de meldingstermijn. Polissen verplichten tot melding zonder onnodige vertraging, en een late melding kan tot verval van dekking leiden — al geldt daarbij dat de verzekeraar in beginsel moet aantonen dat hij in een redelijk belang is geschaad. Daarnaast loopt op de achtergrond de gewone verjaringstermijn door: een gedekte zaak die is verjaard, is nog steeds verjaard. Zie te late melding en verjaring.

Is er dekking, dan volgt de vraag hoe ver die reikt. Externe kosten — advocaat, deskundige, griffierecht — vallen doorgaans onder een kostenmaximum, en op sommige polissen rust een eigen risico of een drempelbedrag waaronder niet wordt behandeld. Die grenzen bepalen in de praktijk hoeveel procesruimte u heeft. Zie vergoedt de verzekering alle advocaatkosten.

Vrije advocaatkeuze: sterker dan verzekeraars laten blijken

Het belangrijkste recht van de verzekerde is de vrije advocaatkeuze. De Europese richtlijn voor rechtsbijstandverzekering en de daarop gebaseerde nationale bepaling geven de verzekerde het recht zelf een advocaat te kiezen zodra een gerechtelijke of administratieve procedure wordt gevoerd — op kosten van de verzekeraar.

Het Hof van Justitie heeft dat recht in een reeks uitspraken breed uitgelegd. Het geldt ongeacht of de verzekeraar de zaak zelf ook zou kunnen behandelen, ongeacht of procesvertegenwoordiging verplicht is, en het begrip "procedure" is ruim opgevat: ook procedures waarin een bestuursorgaan of een geschilbeslechtende instantie beslist, vallen eronder. Verzekeraars mogen de vergoeding beperken tot redelijke tarieven, maar mogen het recht niet uithollen door de vergoeding zo laag te stellen dat een vrije keuze illusoir wordt.

In de praktijk wordt dit recht vaak pas genoemd als de verzekerde er zelf naar vraagt. Wij bespreken de reikwijdte in vrije advocaatkeuze bij de rechtsbijstandverzekering.

Daarnaast bestaat een tweede ingang die minder bekend is: bij een belangenconflict — bijvoorbeeld wanneer beide partijen bij dezelfde verzekeraar zijn verzekerd, of wanneer u een geschil krijgt met de verzekeraar zelf — heeft u eveneens recht op een eigen, externe advocaat. Zie belangenconflict bij de rechtsbijstandverzekering.

Bij letselschade ligt de keuze anders

Letselschade vormt een categorie apart, en juist daar wordt de verkeerde keuze het vaakst gemaakt.

Staat de aansprakelijkheid van een derde vast of is die aannemelijk, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 lid 2 BW voor rekening van de aansprakelijke partij. U betaalt dan niets, en u verbruikt evenmin het kostenplafond van uw polis. Dat betekent dat u in die situatie een gespecialiseerde letselschadeadvocaat kunt inschakelen zonder dat de rekening bij u of bij uw verzekeraar terechtkomt — terwijl behandeling door de rechtsbijstandverzekeraar u wél binnen diens organisatie en diens capaciteit houdt.

Die afweging werkten wij uit in gebruik ik mijn rechtsbijstandverzekering of kies ik een eigen advocaat op kosten van de tegenpartij. Verwant daaraan is de vraag wie uw zaak behandelt: zie uw letselschadezaak: een jurist of een advocaat. Alleen een advocaat kan procederen bij de rechtbank, en dat verschil bepaalt hoe serieus een wederpartij het buitengerechtelijke traject neemt.

Als de verzekeraar uw zaak afwijst

Beoordeelt de verzekeraar uw zaak als kansloos, dan is dat niet het eindstation. Iedere polis kent een geschillenregeling: u kunt een onafhankelijke advocaat een bindend advies laten geven over de haalbaarheid, op kosten van de verzekeraar. Valt dat advies in uw voordeel uit, dan moet de zaak alsnog worden behandeld — en de behandeling gaat dan niet terug naar de jurist die haar afwees.

De regeling wordt opvallend weinig gebruikt, terwijl zij kosteloos is en de drempel laag. Wij lichten haar toe in geschillenregeling en second opinion en, meer praktisch, in hoe werkt het en wanneer zet je het in.

Gaat het geschil niet over de haalbaarheid maar over de dekking zelf, of over de kwaliteit van de behandeling, dan loopt de route via de interne klachtenprocedure en vervolgens via het Kifid of de civiele rechter. Welke weg wanneer verstandig is, bespreken wij in klacht over uw rechtsbijstandverzekering: Kifid of rechter.

Verzekering en aansprakelijkheid zijn twee dingen

Tot slot een onderscheid dat structureel voor verwarring zorgt. Of iemand aansprakelijk is, en of daar dekking voor bestaat, zijn twee losstaande vragen. Een aansprakelijkheidsverzekeraar die dekking weigert, maakt de verzekerde daarmee niet minder aansprakelijk; omgekeerd betekent dekking niet dat aansprakelijkheid vaststaat. Wij leggen dat uit in aansprakelijkheid versus verzekering.

Rondom verzekeraars spelen daarnaast kwesties die de verzekerde hard kunnen raken. Registratie in het incidentenregister of het Extern Verwijzingsregister sluit u effectief uit van de verzekeringsmarkt; zie IVR en EVR en onze bespreking van een dubbele claim bij verschillende verzekeraars. Bij dekkingsdiscussies na een verkeersongeval speelt de verhouding tussen polisuitsluiting en WAM-dekking: zie beschonken achter het stuur. En blijkt achteraf dat u onvoldoende verzekerd was, dan kan de tussenpersoon in beeld komen; zie onderverzekering bij brand en onze pagina beroepsaansprakelijkheid.

Wat wij doen

Wij treden op als de externe advocaat waar uw polis recht op geeft, en wij voeren zo nodig het geschil met uw eigen verzekeraar. Vaak is de eerste winst het aantonen dát er recht op vrije advocaatkeuze bestaat — daarna volgt de zaak zelf.

Wilt u weten wat behandeling kost en of uw polis dat dekt: zie kosten, wat kost een advocaat en wat kost een rechtszaak.

Lees verder over de inhoud van uw zaak in aansprakelijkheidsrecht, schade en causaliteit, of leg uw polis en uw zaak aan ons voor.

Wilt u weten hoe u het recht op een eigen advocaat concreet inroept, welke brief daarvoor nodig is en wat u doet als de verzekeraar weigert, lees dan vrije advocaatkeuze inroepen. Gaat het om letselschade, dan is er vaak een tweede route waarbij de tegenpartij de kosten draagt; zie wat kost een letselschadeadvocaat?