Wat dekt uw rechtsbijstandverzekering, en wanneer mag u zelf een advocaat kiezen?

In het kort. Een rechtsbijstandverzekering dekt minder dan de meeste verzekerden denken: er gelden uitsluitingen, een wachttijd, een meldingstermijn en een kostenmaximum, en de vraag of uw zaak haalbaar is beoordeelt de verzekeraar zelf. Daar staan twee harde rechten tegenover. Zodra uw zaak aan een rechter of aan een bestuursorgaan wordt voorgelegd, mag u zelf een advocaat kiezen op kosten van uw verzekeraar, en dat geldt ook wanneer er een belangenconflict speelt. Wijst de verzekeraar uw zaak af omdat zij die kansloos acht, dan geeft de geschillenregeling u een onafhankelijk oordeel over de haalbaarheid, eveneens op haar kosten. Geen van beide rechten wordt u uit zichzelf aangeboden.

Een polis is geen blanco cheque

Wie een rechtsbijstandverzekering heeft afgesloten, gaat er doorgaans van uit dat juridische problemen daarmee zijn afgedekt. In de praktijk blijkt dat maar ten dele te kloppen. De polis kent uitsluitingen, wachttijden, kostenplafonds en een eigen beoordeling van de haalbaarheid — en die beoordeling wordt gemaakt door de verzekeraar zelf, niet door een onafhankelijke partij.

Dat wringt op het moment dat het erop aankomt. De verzekeraar draagt de kosten en heeft daarmee een eigen financieel belang bij een snelle schikking of een korte behandeling. Uw belang kan een ander zijn. Op zichzelf is dat geen verwijt, maar het verklaart waarom conflicten met de eigen rechtsbijstandverzekeraar veel vaker voorkomen dan verzekerden verwachten, en waarom het loont te weten welke rechten u tegenover uw eigen verzekeraar heeft. Het vertrekpunt — wat uw polis werkelijk dekt en waar die dekking ophoudt — zetten wij uiteen op rechtsbijstandverzekering: wat is gedekt.

Dekking, wachttijd en tijdigheid

De eerste horde is de wachttijd. Vrijwel elke polis bepaalt dat een conflict pas is gedekt wanneer het zich voordoet na een bepaalde periode na de ingangsdatum, en beslissend is niet uw brief maar de gebeurtenis waardoor het geschil redelijkerwijs voorzienbaar werd. Wat dat precies betekent en welke uitzonderingen gelden, staat op wachttijd bij de rechtsbijstandverzekering.

De tweede horde is de meldingstermijn. Polissen verplichten tot melding zonder onnodige vertraging, en een late melding kan tot verval van dekking leiden — al geldt daarbij dat de verzekeraar in beginsel moet aantonen dat hij daardoor in een redelijk belang is geschaad. Daarnaast loopt op de achtergrond de verjaring van uw vordering op de verzekeraar door: een gedekte zaak die is verjaard, is nog steeds verjaard. Beide lijnen lopen uiteen op te late melding en verjaring.

Is er dekking, dan volgt de vraag hoe ver die reikt. Externe kosten — advocaat, deskundige, griffierecht — vallen doorgaans onder een kostenmaximum, en op sommige polissen rust een eigen risico of een drempelbedrag waaronder niet wordt behandeld. Die grenzen bepalen in de praktijk hoeveel procesruimte u heeft; wat een verzekeraar daarbij wel en niet mag, leest u op vergoedt de verzekering alle advocaatkosten.

Vrije advocaatkeuze: sterker dan verzekeraars laten blijken

Het belangrijkste recht van de verzekerde is de vrije advocaatkeuze. Het staat in artikel 4:67 van de Wet op het financieel toezicht en het is door het Hof van Justitie van de Europese Unie ruim uitgelegd: het geldt zodra uw zaak aan een rechter of aan een bestuursorgaan wordt voorgelegd, ongeacht of procesvertegenwoordiging verplicht is, en het begrip procedure omvat ook bezwaar en beroep bij een bestuursorgaan en een bemiddelingsprocedure waarbij een rechterlijke instantie betrokken is of kan raken. Verzekeraars mogen de vergoeding beperken tot redelijke tarieven, maar zij mogen het recht niet uithollen door die vergoeding zo laag te stellen dat een vrije keuze illusoir wordt.

In de praktijk wordt dit recht vaak pas genoemd wanneer de verzekerde er zelf naar vraagt. Hoe u het inroept, op welk moment en met welke brief, staat op vrije advocaatkeuze inroepen. Daarnaast bestaat een tweede ingang die minder bekend is: bij een belangenconflict — bijvoorbeeld wanneer beide partijen bij dezelfde verzekeraar zijn verzekerd, of wanneer u een geschil krijgt met de verzekeraar zelf — heeft u eveneens recht op een eigen, externe advocaat, en dat recht staat los van elke procedure. Waaraan u zo'n conflict herkent en wat u dan schrijft, leest u op belangenconflict bij de rechtsbijstandverzekering.

Bij letselschade ligt de keuze anders

Letselschade vormt een categorie apart, en juist daar wordt de verkeerde keuze het vaakst gemaakt. Staat de aansprakelijkheid van een derde vast of is die voldoende aannemelijk, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 lid 2 BW voor rekening van de aansprakelijke partij, inclusief het deskundigenbericht. U kiest dan zelf uw advocaat, zonder kostenplafond en zonder toestemming van een verzekeraar, en uw polis blijft onaangeroerd.

Dat is niet in elke zaak de beste route. Is de aansprakelijkheid nog in geschil, dan houdt behandeling door de rechtsbijstandverzekeraar u binnen diens organisatie en diens capaciteit, terwijl de kosten daar niet bij u terechtkomen. De afweging tussen beide routes werkten wij uit op gebruik ik mijn rechtsbijstandverzekering of kies ik een eigen advocaat op kosten van de tegenpartij. Verwant daaraan is de vraag wie uw zaak behandelt: alleen een advocaat kan procederen bij de rechtbank, en dat verschil bepaalt hoe serieus een wederpartij het buitengerechtelijke traject neemt.

Als de verzekeraar uw zaak afwijst

Beoordeelt de verzekeraar uw zaak als kansloos, dan is dat niet het eindstation. Artikel 4:68 Wft verplicht iedere verzekeraar in de polis te voorzien in een objectieve procedure om vast te stellen welke gedragslijn bij een meningsverschil wordt gevolgd: de geschillenregeling. Een onafhankelijke advocaat beoordeelt dan de haalbaarheid of de aanpak, op kosten van de verzekeraar. Valt dat oordeel in uw voordeel uit, dan moet de zaak alsnog worden behandeld, en de behandeling gaat niet terug naar de jurist die haar afwees. De regeling wordt opvallend weinig gebruikt, terwijl zij kosteloos is en de verhoudingen onmiddellijk verandert; hoe u haar inzet staat op de geschillenregeling en second opinion.

Gaat het geschil niet over de haalbaarheid maar over de dekking zelf of over de kwaliteit van de behandeling, dan loopt de route via de interne klachtenprocedure en daarna via het Kifid of de civiele rechter. Welke weg wanneer verstandig is, zetten wij uiteen op klacht over uw rechtsbijstandverzekeraar: Kifid of rechter.

Verzekering en aansprakelijkheid zijn twee dingen

Tot slot een onderscheid dat structureel voor verwarring zorgt. Of iemand aansprakelijk is, en of daar dekking voor bestaat, zijn twee losstaande vragen. Een aansprakelijkheidsverzekeraar die dekking weigert, maakt zijn verzekerde daarmee niet minder aansprakelijk; omgekeerd betekent dekking niet dat aansprakelijkheid vaststaat. Voor de vraag zelf — wie is aansprakelijk, en waarvoor — verwijzen wij naar aansprakelijkheidsrecht.

Wat wij voor u doen

Wij treden op als de externe advocaat waar uw polis recht op geeft, en wij voeren zo nodig eerst het geschil met uw eigen verzekeraar over de vraag of u daar recht op heeft. Vaak is dat de eerste winst: zodra vaststaat dat het keuzerecht bestaat, verandert de toon van de correspondentie. Wijst de verzekeraar uw zaak af, dan stellen wij de geschilbrief op waarmee de onafhankelijke advocaat haar opnieuw beoordeelt. Gaat het om letselschade, dan bekijken wij eerst of de kosten bij de aansprakelijke partij kunnen worden neergelegd, zodat uw polis buiten schot blijft. In alle gevallen spreekt u de advocaat die uw dossier ook zelf voert.

Wat het u kost

Het eerste gesprek, waarin wij uw polis en de correspondentie met de verzekeraar doornemen, is kosteloos en vrijblijvend. Wordt het keuzerecht erkend, dan declareren wij binnen de grenzen van uw polis bij de verzekeraar. Staat de aansprakelijkheid van een derde vast of is zij voldoende aannemelijk, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 lid 2 BW voor rekening van die partij en blijft uw kostenplafond onaangeroerd. Voeren wij een discussie met uw eigen verzekeraar over dekking, plafond of haalbaarheid, dan gebeurt dat op uurbasis; de tarieven en de afspraken daarover staan op kosten.

Neem contact op

Twijfelt u of uw polis uw zaak dekt, of heeft uw verzekeraar u laten weten dat zij die niet behandelt? Vaak is een korte bespreking van de polis en de correspondentie genoeg om vast te stellen waar u staat. Bel 035 – 203 11 62 of mail info@vittorialaw.nl; u hoort binnen één werkdag van ons.

Veelgestelde vragen

Mag ik zelf een advocaat kiezen als procesvertegenwoordiging niet verplicht is?

Ja. Het Hof van Justitie heeft in 2013 beslist dat het keuzerecht niet afhangt van de vraag of een advocaat verplicht is. Ook bij de kantonrechter en in bestuursrechtelijke procedures geldt het dus.

Wanneer ontstaat het recht precies?

Zodra uw zaak aan een rechter of aan een bestuursorgaan wordt voorgelegd, en daarnaast — los van elke procedure — zodra zich een belangenconflict voordoet. Uw verzekeraar is bovendien verplicht u op dat recht te wijzen zodra een van beide situaties zich aandient.

Mag de verzekeraar mijn keuze weigeren omdat de advocaat te duur is?

Zij mag de vergoeding beperken tot een redelijk tarief, maar zij mag het recht niet uithollen door dat tarief zo laag te stellen dat een vrije keuze feitelijk onmogelijk wordt. Is het plafond te laag, dan zijn er twee routes; die staan op de pagina over het kostenmaximum.

Wat als mijn verzekeraar zegt dat mijn zaak kansloos is?

Dan kunt u de geschillenregeling inroepen, waarin een onafhankelijke advocaat de haalbaarheid beoordeelt op kosten van de verzekeraar. Vraag eerst om een motivering op dossierniveau; die is de basis van de geschilbrief.

Ik ben te laat met melden. Ben ik mijn dekking kwijt?

Niet zonder meer. Een beroep op te late melding houdt alleen stand als de verzekeraar daardoor in een redelijk belang is geschaad, en dat moet zij concreet maken. Wel loopt daarnaast de verjaringstermijn van drie jaar door.

Ik heb letselschade. Gebruik ik mijn polis of niet?

Staat de aansprakelijkheid van de tegenpartij vast of is zij voldoende aannemelijk, dan betaalt die partij de redelijke kosten van rechtsbijstand en heeft u uw polis niet nodig. Is de aansprakelijkheid nog in geschil, dan kan uw polis juist de veiligste route zijn.