Vrije advocaatkeuze inroepen
Vrije advocaatkeuze inroepen bij uw rechtsbijstandverzekering
U betaalt al jaren premie, en juist nu het ergens om gaat wilt u een advocaat die u zelf kiest. Dat mag. Zodra er een gerechtelijke of administratieve procedure volgt, heeft u recht op een advocaat van uw eigen keuze, op kosten van de verzekeraar. Dat recht staat in artikel 4:67 van de Wet op het financieel toezicht en is door het Hof van Justitie van de Europese Unie ruim uitgelegd. Op deze pagina staat wanneer dat recht ontstaat, hoe u het inroept en wat u doet als de verzekeraar tegensputtert.
Wanneer ontstaat het recht?
Het aanknopingspunt is de procedure. Wordt uw zaak voorgelegd aan een rechter of aan een administratief orgaan, dan mag u zelf uw rechtshulpverlener aanwijzen. Het Hof van Justitie heeft dat begrip breed opgevat: het gaat niet alleen om een dagvaardingsprocedure bij de rechtbank, maar ook om verzoekschriftprocedures, bezwaar- en beroepsprocedures bij een bestuursorgaan en om procedures waarin geen verplichte procesvertegenwoordiging geldt, zoals bij de kantonrechter. Ook een ontslagprocedure bij het UWV valt eronder.
Dat het recht aan de procedure hangt, betekent tegelijk dat de verzekeraar de buitengerechtelijke fase in beginsel zelf mag behandelen. Zolang er alleen wordt onderhandeld, kan de verzekeraar u aan haar eigen jurist houden. Zodra de stap naar de rechter wordt gezet, kantelt dat. Wat een polis in de tussentijd wel en niet dekt, staat uitgewerkt in wat is gedekt door uw rechtsbijstandverzekering.
Hoe roept u het in?
Doe het schriftelijk en op tijd. Meld de verzekeraar dat u een beroep doet op uw recht op vrije advocaatkeuze, noem de zaak en de fase waarin die zich bevindt, en geef aan welke advocaat u wilt inschakelen. Vraag daarbij expliciet om een schriftelijke bevestiging van de dekking en van het bedrag dat de verzekeraar vergoedt. Wacht daar de reactie op af voordat de advocaat aan het werk gaat, tenzij er een termijn dreigt te verlopen.
Twee praktische punten. Meld de zaak zo vroeg mogelijk: te laat melden kan dekking kosten, zoals uitgewerkt in te late melding en verjaring. En let op de wachttijd in de polis; die kan aan dekking in de weg staan als het geschil kort na het afsluiten is ontstaan.
Wat moet de verzekeraar vergoeden?
De verzekeraar vergoedt de kosten van de externe advocaat, maar vrijwel elke polis kent een kostenplafond en soms een eigen risico. Dat plafond is toegestaan, mits het niet zo laag is dat het recht op vrije advocaatkeuze feitelijk illusoir wordt. Hoe dat in de praktijk uitpakt, staat in vergoedt de verzekering alle advocaatkosten?
Controleer daarom vooraf het plafond, of btw daarin is inbegrepen, en of verschotten zoals griffierecht en deurwaarderskosten apart worden vergoed. Wordt het plafond overschreden, dan is het zaak dat vroeg te weten en niet halverwege de procedure.
De verzekeraar weigert. En dan?
Weigert de verzekeraar dekking, of vindt zij uw zaak kansloos, dan bestaat er een geschillenregeling: een onafhankelijke advocaat geeft dan een second opinion over de haalbaarheid. Valt die in uw voordeel uit, dan moet de verzekeraar in beginsel doorpakken. Hoe die regeling werkt en wanneer u haar inzet, staat in de geschillenregeling en second opinion.
Blijft het geschil bestaan, dan kunt u klagen bij het Kifid of naar de rechter stappen. Die route is beschreven in klacht over uw rechtsbijstandverzekering: Kifid of rechter. Speelt er iets anders, namelijk dat uw verzekeraar ook de wederpartij bijstaat of anderszins met twee petten op zit, dan is er sprake van een belangenconflict; ook dan ontstaat een recht op een eigen advocaat.
Letselschade: vaak is er een tweede route
Bij letselschade is het beeld gunstiger dan bij de meeste andere geschillen. Staat de aansprakelijkheid van de tegenpartij vast, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 lid 2 BW voor rekening van die tegenpartij. U heeft dan uw polis in feite niet nodig, en zit ook niet vast aan een kostenplafond.
De afweging tussen beide routes is uitgewerkt in gebruik ik mijn rechtsbijstandverzekering of kies ik een eigen advocaat op kosten van de tegenpartij? en in wat kost een letselschadeadvocaat? In veel dossiers is de tweede route de verstandigste, juist omdat het budget dan niet begrensd is door een polisvoorwaarde.
Waarom een eigen advocaat verschil maakt
Het recht op vrije advocaatkeuze bestaat niet voor niets. Een verzekeraar heeft een eigen belang bij een snelle, goedkope afwikkeling; dat hoeft niet samen te vallen met wat uw zaak nodig heeft. Bovendien mag alleen een advocaat namens u optreden in procedures waarvoor verplichte procesvertegenwoordiging geldt. Het verschil tussen een jurist en een advocaat is uitgewerkt in uw letselschadezaak: een jurist of een advocaat?
Wat het Hof van Justitie erover heeft gezegd
De reikwijdte van het recht is in Luxemburg stap voor stap opgerekt, en dat is voor uw positie van belang. In de zaak Sneller tegen DAS oordeelde het Hof in 2013 dat het recht op vrije advocaatkeuze niet afhangt van de vraag of procesvertegenwoordiging verplicht is; ook bij de kantonrechter mag u dus zelf kiezen. In 2016 volgden twee arresten waarin het Hof besliste dat ook een bestuursrechtelijke bezwaarprocedure en een ontslagprocedure bij het UWV onder het begrip "gerechtelijke of administratieve procedure" vallen. En in 2020 werd daaraan een bemiddelingsprocedure toegevoegd.
De lijn is dus consequent: zodra uw zaak aan een derde met beslissingsbevoegdheid wordt voorgelegd, is de fase bereikt waarin u zelf kiest. Verzekeraars hanteren die lijn niet altijd uit zichzelf; het loont om er expliciet naar te verwijzen.
De verzekeraar werkt al aan uw dossier
Een veelvoorkomende situatie: de jurist van de verzekeraar heeft de zaak maandenlang behandeld, en pas als het op procederen aankomt wilt u overstappen. Dat mag, en het is ook precies waarvoor het recht bedoeld is. De verzekeraar kan u niet tegenwerpen dat het dossier al ver gevorderd is, en evenmin dat een overstap extra kosten meebrengt.
Wel is het verstandig het dossier compleet op te vragen voordat de overdracht plaatsvindt: de correspondentie, de standpunten van de wederpartij en eventuele deskundigenrapporten. Dat voorkomt dat er werk dubbel wordt gedaan en dat kosten onnodig oplopen.
Fouten die het recht kunnen kosten
Er zijn drie manieren waarop het in de praktijk misgaat. De eerste is te laat melden, waardoor de verzekeraar zich op verval van dekking beroept. De tweede is zelf een advocaat inschakelen zonder de verzekeraar vooraf te informeren; die kosten worden dan vaak niet vergoed, ook niet achteraf. De derde is akkoord gaan met een mondelinge toezegging over het vergoedingsbedrag. Leg alles schriftelijk vast, ook als het gesprek prettig verloopt.
Wat u het beste kunt aanleveren
Nuttig zijn de polis en de polisvoorwaarden, de correspondentie met de verzekeraar over uw melding, het dossiernummer, en de stukken van de zaak zelf. Is er al een standpunt over de haalbaarheid ingenomen, stuur dat dan mee: daarop wordt de geschillenregeling gebouwd.
Een eerste beoordeling van uw zaak
Twijfelt u of u in uw zaak al aanspraak kunt maken op vrije advocaatkeuze, of hoe u dat het beste kenbaar maakt? Vaak is een korte bespreking van uw polis en de correspondentie met de verzekeraar genoeg om dat vast te stellen. Het eerste gesprek is kosteloos en vrijblijvend. U bereikt Vittoria Law op 035-203 11 62 en via info@vittorialaw.nl; het formulier staat op de pagina contact.
