Vrije advocaatkeuze inroepen
Vrije advocaatkeuze inroepen bij uw rechtsbijstandverzekering
In het kort. Zodra uw zaak wordt voorgelegd aan een rechter of aan een bestuursorgaan, heeft u recht op een advocaat van uw eigen keuze, op kosten van uw rechtsbijstandverzekeraar. Dat recht staat in artikel 4:67 van de Wet op het financieel toezicht, geldt ook wanneer procesvertegenwoordiging niet verplicht is, en ontstaat bovendien los van elke procedure zodra er een belangenconflict speelt. De verzekeraar mag de vergoeding begrenzen met een kostenmaximum, maar niet zo laag dat het recht illusoir wordt. De fout die het meeste kost is zelf een advocaat inschakelen voordat u het recht schriftelijk heeft ingeroepen.
U betaalt al jaren premie, en juist nu het ergens om gaat wilt u een advocaat die u zelf kiest. Dat mag. Op deze pagina staat wanneer dat recht ontstaat, hoe u het inroept, wat de verzekeraar moet vergoeden en wat u doet als zij tegensputtert.
Wanneer ontstaat het recht?
Het aanknopingspunt is de procedure. Wordt uw zaak voorgelegd aan een rechter of aan een administratief orgaan, dan mag u zelf uw rechtshulpverlener aanwijzen. Het Hof van Justitie heeft dat begrip breed opgevat: het gaat niet alleen om een dagvaardingsprocedure bij de rechtbank, maar ook om verzoekschriftprocedures, bezwaar- en beroepsprocedures bij een bestuursorgaan en om procedures waarin geen verplichte procesvertegenwoordiging geldt, zoals bij de kantonrechter. Ook een ontslagprocedure bij het UWV valt eronder.
Dat het recht aan de procedure hangt, betekent tegelijk dat de verzekeraar de buitengerechtelijke fase in beginsel zelf mag behandelen. Zolang er alleen wordt onderhandeld, kan de verzekeraar u aan haar eigen jurist houden. Zodra de stap naar de rechter wordt gezet, kantelt dat. Wat een polis in de tussentijd wel en niet dekt, staat uitgewerkt in wat is gedekt door uw rechtsbijstandverzekering.
Het belangenconflict is de tweede ingang
Artikel 4:67 Wft noemt twee gevallen waarin u zelf mag kiezen, en het tweede wordt vaak over het hoofd gezien: het belangenconflict. Staat uw eigen verzekeraar in een andere hoedanigheid aan de kant van uw wederpartij, bijvoorbeeld als aansprakelijkheidsverzekeraar van de veroorzaker, dan ontstaat het keuzerecht op dat moment en niet pas als er wordt geprocedeerd. Wie in die situatie te horen krijgt dat hij moet wachten, krijgt een onjuist antwoord. Wat u dan schrijft en wat dat oplevert, staat in belangenconflict bij de rechtsbijstandverzekering.
Hoe roept u het in?
Doe het schriftelijk en op tijd. Meld de verzekeraar dat u een beroep doet op uw recht op vrije advocaatkeuze, noem de zaak en de fase waarin die zich bevindt, en geef aan welke advocaat u wilt inschakelen. Vraag daarbij expliciet om een schriftelijke bevestiging van de dekking en van het bedrag dat de verzekeraar vergoedt. Wacht daar de reactie op af voordat de advocaat aan het werk gaat, tenzij er een termijn dreigt te verlopen.
Twee praktische punten. Meld de zaak zo vroeg mogelijk: te laat melden kan dekking kosten, zoals uitgewerkt in te late melding en verjaring. En let op de wachttijd in de polis; die kan aan dekking in de weg staan als het geschil kort na het afsluiten is ontstaan, waarover meer in de wachttijd van uw rechtsbijstandverzekering.
Het juiste moment is eerder dan u denkt, en later dan u wilt
De meeste discussies gaan niet over het bestaan van het recht maar over het moment waarop het mag worden uitgeoefend. Roept u het te vroeg in, dan krijgt u het antwoord dat de polis in natura dekt en dat de interne jurist de zaak behandelt. Wacht u te lang, dan zit u in een traject dat niet meer eenvoudig is om te buigen en zijn er soms al kansen verspeeld. Het juiste moment is doorgaans het punt waarop een procedure werkelijk aan de orde is en niet slechts als dreigement wordt gebruikt, of waarop een bestuursrechtelijke procedure moet worden gevoerd, of waarop er een concreet verschil van mening over aanpak of haalbaarheid ligt dat met één telefoongesprek niet is opgelost.
Wat moet de verzekeraar vergoeden?
De verzekeraar vergoedt de kosten van de externe advocaat, maar vrijwel elke polis kent een kostenplafond en soms een eigen risico. Dat plafond is toegestaan, mits het niet zo laag is dat het recht op vrije advocaatkeuze feitelijk illusoir wordt; of die grens is overschreden, is uiteindelijk ter beoordeling van de nationale rechter. Hoe dat in de praktijk uitpakt, staat in vergoedt de verzekering alle advocaatkosten?
Controleer daarom vooraf het plafond, of btw daarin is inbegrepen, en of verschotten zoals griffierecht en deurwaarderskosten apart worden vergoed. Wordt het plafond overschreden, dan is het zaak dat vroeg te weten en niet halverwege de procedure. Speelt er een buitenlands element, dan geldt bovendien een praktisch criterium: is een Nederlandse rechter bevoegd, dan komen in de regel alleen in Nederland ingeschreven advocaten in aanmerking, en is een buitenlandse rechter bevoegd, dan moet de advocaat bij dat gerecht staan ingeschreven.
De verzekeraar weigert. En dan?
Weigert de verzekeraar dekking, of vindt zij uw zaak kansloos, dan bestaat er een geschillenregeling: een onafhankelijke advocaat geeft dan een second opinion over de haalbaarheid, op kosten van de verzekeraar. Valt die in uw voordeel uit, dan moet de verzekeraar in beginsel doorpakken. Hoe die regeling werkt en wanneer u haar inzet, staat in de geschillenregeling en second opinion.
Blijft het geschil bestaan, dan kunt u klagen bij het Kifid of naar de rechter stappen. Die route is beschreven in klacht over uw rechtsbijstandverzekering: Kifid of rechter.
Letselschade: vaak is er een tweede route
Bij letselschade is het beeld gunstiger dan bij de meeste andere geschillen. Staat de aansprakelijkheid van de tegenpartij vast, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 lid 2 BW voor rekening van die tegenpartij. U heeft dan uw polis in feite niet nodig, en zit ook niet vast aan een kostenplafond.
De afweging tussen beide routes is uitgewerkt in gebruik ik mijn rechtsbijstandverzekering of kies ik een eigen advocaat op kosten van de tegenpartij? en in wat kost een letselschadeadvocaat? In veel dossiers is de tweede route de verstandigste, juist omdat het budget dan niet begrensd is door een polisvoorwaarde.
Waarom een eigen advocaat verschil maakt
Het recht op vrije advocaatkeuze bestaat niet voor niets. Een verzekeraar heeft een eigen belang bij een snelle, goedkope afwikkeling; dat hoeft niet samen te vallen met wat uw zaak nodig heeft. Bovendien mag alleen een advocaat namens u optreden in procedures waarvoor verplichte procesvertegenwoordiging geldt. Het verschil tussen een jurist en een advocaat is uitgewerkt in uw letselschadezaak: een jurist of een advocaat?
Wat het Hof van Justitie erover heeft gezegd
De reikwijdte van het recht is in Luxemburg stap voor stap opgerekt, en dat is voor uw positie van belang. In de zaak Sneller tegen DAS oordeelde het Hof in 2013 dat het recht op vrije advocaatkeuze niet afhangt van de vraag of procesvertegenwoordiging verplicht is; ook bij de kantonrechter mag u dus zelf kiezen. In 2016 volgden twee arresten waarin het Hof besliste dat ook een bestuursrechtelijke bezwaarprocedure en een ontslagprocedure bij het UWV onder het begrip "gerechtelijke of administratieve procedure" vallen. En in 2020 werd daaraan een bemiddelingsprocedure toegevoegd waarbij een rechter betrokken is of kan raken.
De lijn is dus consequent: zodra uw zaak aan een derde met beslissingsbevoegdheid wordt voorgelegd, is de fase bereikt waarin u zelf kiest. Verzekeraars hanteren die lijn niet altijd uit zichzelf; het loont om er expliciet naar te verwijzen.
De verzekeraar werkt al aan uw dossier
Een veelvoorkomende situatie: de jurist van de verzekeraar heeft de zaak maandenlang behandeld, en pas als het op procederen aankomt wilt u overstappen. Dat mag, en het is ook precies waarvoor het recht bedoeld is. De verzekeraar kan u niet tegenwerpen dat het dossier al ver gevorderd is, en evenmin dat een overstap extra kosten meebrengt.
Wel is het verstandig het dossier compleet op te vragen voordat de overdracht plaatsvindt: de correspondentie, de standpunten van de wederpartij en eventuele deskundigenrapporten. Dat voorkomt dat er werk dubbel wordt gedaan en dat kosten onnodig oplopen.
Fouten die het recht kunnen kosten
Er zijn drie manieren waarop het in de praktijk misgaat. De eerste is te laat melden, waardoor de verzekeraar zich op verval van dekking beroept. De tweede is zelf een advocaat inschakelen zonder de verzekeraar vooraf te informeren, terwijl er nog niet wordt geprocedeerd en er evenmin een belangenconflict speelt: die kosten worden dan vaak niet vergoed, ook niet achteraf. Onder omstandigheden herleeft de dekking zodra een procedure werkelijk nodig blijkt en de verzekeraar niet in een redelijk belang is geschaad, maar dan gaat het doorgaans alleen nog om de proceskosten, en het is geen route waarop u uw dossier bouwt. De derde is akkoord gaan met een mondelinge toezegging over het vergoedingsbedrag. Leg alles schriftelijk vast, ook als het gesprek prettig verloopt.
Wat u het beste kunt aanleveren
Nuttig zijn de polis en de polisvoorwaarden, de correspondentie met de verzekeraar over uw melding, het dossiernummer, en de stukken van de zaak zelf. Is er al een standpunt over de haalbaarheid ingenomen, stuur dat dan mee: daarop wordt de geschillenregeling gebouwd.
Wat het u kost
Roept u met succes uw vrije advocaatkeuze in, dan draagt uw verzekeraar onze kosten tot het plafond dat in uw polis staat. Gaat het om letselschade en staat de aansprakelijkheid van een derde vast of is zij voldoende aannemelijk, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 lid 2 BW voor rekening van die partij, inclusief het deskundigenbericht, en blijft uw polis onaangeroerd. Is de aansprakelijkheid nog in geschil, dan maken wij vooraf een heldere afspraak; het eerste gesprek is kosteloos en onze tarieven staan op kosten.
Wat wij voor u doen
Wij stellen vast op welk moment uw keuzerecht ontstaat, roepen het schriftelijk in bij uw verzekeraar en zorgen dat de dekking en het budget zijn bevestigd voordat er kosten worden gemaakt. Wij bouwen uw zaak op vanaf het beslissende leerstuk, voorzien in een medisch oordeel waar dat nodig is en denken mee over de vraagstelling aan de deskundige, en u spreekt daarbij de advocaat die uw dossier ook zelf voert.
Neem contact op
Twijfelt u of u in uw zaak al aanspraak kunt maken op vrije advocaatkeuze, of hoe u dat het beste kenbaar maakt? Vaak is een korte bespreking van uw polis en de correspondentie met de verzekeraar genoeg om dat vast te stellen. Bel 035 - 203 11 62 of mail info@vittorialaw.nl; u hoort binnen één werkdag van ons.
Veelgestelde vragen
Mag ik zelf een advocaat kiezen als procesvertegenwoordiging niet verplicht is?
Ja. Het Hof van Justitie heeft in 2013 uitdrukkelijk beslist dat het recht niet afhangt van de vraag of een advocaat verplicht is. Ook bij de kantonrechter en in bestuursrechtelijke procedures kiest u zelf.
Moet ik wachten tot er een dagvaarding ligt?
Nee. Beslissend is dat uw zaak wordt voorgelegd aan een rechter of een bestuursorgaan; ook een verzoekschrift, een bezwaarprocedure of een ontslagprocedure bij het UWV telt mee. Bij een belangenconflict ontstaat het recht zelfs zonder procedure.
Wat als de verzekeraar mij naar haar eigen paneladvocaat verwijst?
Een paneladvocaat is een aanbod, geen verplichting. Zodra het keuzerecht is ontstaan, wijst u zelf aan wie u bijstaat; de verzekeraar mag daaraan geen andere voorwaarden verbinden dan het kostenmaximum uit de polis.
Ik heb al zelf een advocaat ingeschakeld. Ben ik mijn dekking kwijt?
Mogelijk voor de kosten die tot dan toe zijn gemaakt, als dat gebeurde buiten de vrije-keuzefase en zonder afstemming. Meld het daarom alsnog zo snel mogelijk en leg vast waarom de stap nodig was; de dekking kan onder omstandigheden herleven zodra er werkelijk moet worden geprocedeerd.
Kan de verzekeraar mijn keuze weigeren omdat de advocaat te duur is?
Zij kan de vergoeding begrenzen tot het plafond in uw polis, maar zij kan uw keuze niet weigeren. Wordt het plafond overschreden, dan is de vraag hoe het meerdere wordt gedragen, niet wie u bijstaat.
Geldt het keuzerecht ook voor een mediation of een bemiddeling?
Voor een bemiddelingsprocedure waarbij een rechterlijke instantie betrokken is of kan raken, heeft het Hof van Justitie dat in 2020 bevestigd. Voor zuiver onderlinge onderhandelingen zonder die betrokkenheid geldt het niet.
Verwante onderwerpen
Verder lezen kan bij wat is gedekt door uw rechtsbijstandverzekering, bij vergoedt de verzekering alle advocaatkosten?, bij de geschillenregeling en second opinion en bij belangenconflict bij de rechtsbijstandverzekering. Het geheel staat bij elkaar op de pagina over de rechtsbijstandverzekering.
