Rechtsbijstandverzekeringen vergoeden doorgaans niet alleen interne behandeling, maar ook honoraria en verschotten van externe advocaten en andere deskundigen, plus gerechtelijke en aanverwante kosten. Tegelijk geldt vaak een franchise en soms een kostenplafond. Grenzen aan vergoeding zijn toegestaan, maar mogen niet zó knellen dat je feitelijk wordt afgehouden van je recht op vrije advocaatkeuze; dat is uiteindelijk aan de rechter om te toetsen.

Kosten- en dienstenpakket

De eerste verwarring ontstaat doordat consumenten “rechtsbijstand” lezen als “de verzekering betaalt mijn advocaat”. In werkelijkheid is het een kosten- en dienstenpakket, waarbij de verzekeraar vaak primair in natura presteert (interne juristen) en pas in bepaalde situaties uitbesteedt of externe kosten vergoedt. Het handboek benoemt expliciet welke soorten kosten in de regel worden vergoed, waaronder honoraria en verschotten van advocaat, procureur, deurwaarder en andere bevoegde deskundigen, en dat daarbij soms een kostenplafond geldt.

In eenvoudige dossiers is dat plafond zelden problematisch. Het knelt vooral wanneer de zaak complex is, of wanneer een procedure onvermijdelijk wordt, of wanneer specialistische expertise nodig is (bijvoorbeeld arbeidsdeskundig, rekenkundig of technisch). Juist dan wil je niet dat de inhoud door een financieel maximum wordt bepaald.

Vrije advocaatkeuze

Bij vrije advocaatkeuze is het spanningspunt het scherpst. Het handboek verwijst naar de Europese lijn dat vrije advocaatkeuze een fundamenteel recht is en dat verzekeraars dit recht niet mogen inperken. Tegelijk mogen zij grenzen stellen aan de vergoeding van externe kosten, mits die grenzen niet de facto verhinderen dat je het recht uitoefent. Of een financiële beperking te knellend is, is uiteindelijk ter beoordeling van de nationale rechter.

Kostenplafond te laag?

Wat doe je als je plafond te laag is? Dan zijn er twee routes die in de praktijk vaak door elkaar lopen. De eerste is zuiver polisrechtelijk: onderhandelen met de verzekeraar over extra budget, de inzet van een paneladvocaat, of het beperken van werkzaamheden tot het noodzakelijke. De tweede is “verhaal en samenloop”: als de kosten elders verhaalbaar zijn, hoeft jouw dossier niet te worden gedicteerd door het interne plafond. De literatuur beschrijft bijvoorbeeld dat door een rechtsbijstandverzekeraar gemaakte buitengerechtelijke kosten krachtens subrogatie (art. 7:962 BW) ten laste van de aansprakelijke partij kunnen worden gebracht, en dat veel polissen juist bepalen dat kosten niet worden vergoed als de verzekerde die kosten contractueel of wettelijk vergoed kan krijgen—met als praktische uitwerking dat de verzekeraar kan voorschieten en vervolgens helpt verhalen.

Daarom is een kostenplafond in letselschade vaak niet het eindstation, maar een signaal dat je de financieringsroute moet herijken. Soms is het rationeel om onder rechtsbijstand te blijven in de startfase en daarna, zodra procedurele stappen reëel zijn, de vrije advocaatkeuze in te zetten (met opdracht via de verzekeraar) en tegelijk te sturen op kostenverhaal. Soms is het, afhankelijk van jouw verzekeringspakket, beter om eerst te beoordelen of er een first-party route bestaat waarbij kosten van schadevaststelling en buitengerechtelijke kosten voor vergoeding in aanmerking komen. De literatuur bespreekt in dat kader de problematiek van na-u-clausules en de consumentenbescherming die de Hoge Raad in 2022 heeft bevestigd.

De rol van Vittoria Law

Vittoria Law kijkt in dit soort dossiers niet alleen naar het plafond, maar naar de totale “cost architecture”: welke werkzaamheden zijn écht nodig, welke kosten zijn verhaalbaar, welke stappen zijn procedureel te verwachten, en hoe borg je dat je niet op het verkeerde moment zonder budget en zonder regie staat. Als je ons de polis en de laatste correspondentie stuurt, kunnen we snel en zakelijk aangeven welke route het meest rationeel is.