Schadevergoeding na mishandeling: wat kunt u vorderen?

In het kort. Wie letsel oploopt door geweld kan zijn schade langs drie wegen verhalen: als benadeelde partij in de strafzaak tegen de verdachte, in een civiele procedure, en — als de dader onbekend blijft of niets te bieden heeft — met een tegemoetkoming van het Schadefonds Geweldsmisdrijven. De strafzaak is doorgaans de snelste en goedkoopste route, maar stelt eisen aan de onderbouwing: de rechter beslist alleen over schade die zich zonder onevenredige belasting van het strafgeding laat vaststellen. Wat u in de eerste weken vastlegt, bepaalt daarom in belangrijke mate wat er aan het eind overblijft. Bij een geweldsmisdrijf is onze bijstand voor u kosteloos.

Welke schade een geweldsmisdrijf oplevert

De schade valt uiteen in twee soorten. Materieel gaat het om alles wat aantoonbaar geld heeft gekost: het eigen risico van de zorgverzekering, medische kosten die niet worden vergoed, tandheelkundige behandeling, fysiotherapie, psychologische hulp, reiskosten naar arts en ziekenhuis, kleding, bril of telefoon die bij het incident is vernield, en inkomen dat u door uitval bent misgelopen. Ook kosten die uw naasten voor u maken tellen mee; artikel 6:107 BW geeft hun het recht om die verplaatste schade zelf te vorderen, en in de praktijk worden verzorging door een partner en gemiste werkdagen van ouders regelmatig toegewezen.

Immateriële schade is het smartengeld: de vergoeding voor pijn, angst, verdriet en verlies van levensvreugde, waarop artikel 6:106 BW recht geeft bij lichamelijk letsel en bij aantasting in de persoon. Juist bij geweld is dit vaak de zwaarste post, ook wanneer het zichtbare letsel meevalt. Een klap in het gezicht die één hechting kost maar tot maandenlange vermijding en slaapproblemen leidt, is voor de begroting een andere zaak dan een gebroken pols zonder verdere gevolgen.

Hoe de hoogte van het smartengeld wordt bepaald

De rechter begroot het smartengeld naar billijkheid en kijkt daarbij naar de aard en de ernst van het geweld, de aard van het letsel, de duur van de klachten, de behandeling die nodig was, blijvende gevolgen zoals littekens of beperkingen, en de doorwerking in werk, studie, sport en gezinsleven. Daarnaast wordt aangesloten bij wat in vergelijkbare zaken is toegekend. Een vordering die niet meer doet dan een bedrag noemen, wordt zelden volledig gevolgd. Wat wél overtuigt, is een beschrijving die het incident verbindt met wat er sindsdien is veranderd, gedragen door stukken van de huisarts, de psycholoog of de werkgever.

Wat u zelf moet vastleggen

Laat letsel zo snel mogelijk door een arts zien en vraag om vastlegging in het dossier, ook als u geen behandeling nodig heeft. Fotografeer letsel en beschadigde spullen op de dag zelf en enkele dagen later, wanneer blauwe plekken pas goed zichtbaar worden. Bewaar facturen, betalingsbewijzen, loonstroken en reiskostenoverzichten, noteer welke klachten u wanneer heeft en wat u daardoor niet meer kunt, en houd de gegevens van getuigen bij. Bij psychische klachten is behandeling niet alleen goed voor uzelf maar ook bepalend voor de vordering: klachten die nergens zijn vastgelegd, laten zich later moeilijk hardmaken.

De vordering in de strafzaak

Als het Openbaar Ministerie vervolgt, kunt u zich op grond van artikel 51f Sv voegen als benadeelde partij. U dient uw schadeopgave met bewijsstukken in bij het Openbaar Ministerie, dat het formulier doorgeleidt naar de rechtbank; de strafrechter beslist bij hetzelfde vonnis over de straf en over uw vordering. Voorwaarde is dat de schade rechtstreeks door het bewezenverklaarde feit is veroorzaakt, en dat de behandeling van de vordering geen onevenredige belasting van het strafgeding oplevert (artikel 361, derde lid, Sv). Loopt de vordering op dat laatste stuk, dan verklaart de rechter u niet-ontvankelijk en kunt u dat deel alsnog bij de civiele rechter vorderen. Dat is geen inhoudelijk oordeel over uw schade en geen verloren zaak; het is een verwijzing naar de juiste procedure.

Beroving, overval en afpersing

Bij een beroving of overval — strafrechtelijk diefstal met geweld (artikel 312 Sr) of afpersing (artikel 317 Sr) — laat de aangifte zich verleidelijk beperken tot wat er is weggenomen. Dat is bijna altijd het kleinste deel van de schade. Wie op straat wordt beroofd of achter de toonbank een wapen op zich gericht krijgt, houdt daar vaak maanden aan over: schrikreacties, vermijding van de plek of van het werk, slaapproblemen, uitval. Die gevolgen horen in de vordering, en ze horen er vroeg in, omdat een aanvulling later in de procedure lastiger is dan een goed opgezette opgave aan het begin.

Daarnaast loont het om verder te kijken dan de dader. Een inboedel- of reisverzekering dekt soms de weggenomen zaken, en wie tijdens het werk wordt overvallen kan zijn werkgever aanspreken op grond van artikel 7:658 BW wanneer die onvoldoende heeft gedaan om het risico te beperken — denk aan een tankstation of avondwinkel zonder afgeschermde kassa, zonder alarmering of zonder instructie. Die routes staan naast de strafzaak en sluiten elkaar niet uit; wat u van de een ontvangt, wordt op de ander in mindering gebracht.

Betaling: de schadevergoedingsmaatregel en het voorschot

Wijst de strafrechter uw vordering toe, dan legt hij daarnaast vrijwel altijd de schadevergoedingsmaatregel op (artikel 36f Sr). Daarmee wordt de verplichting tot betaling een verplichting jegens de Staat, en int het Centraal Justitieel Incassobureau het bedrag bij de veroordeelde; u hoeft zelf geen deurwaarder in te schakelen. Betaalt de veroordeelde niet of niet volledig binnen acht maanden nadat het vonnis onherroepelijk is geworden, dan keert de Staat het openstaande bedrag aan u uit en verhaalt het daarna zelf op de dader (artikel 6:4:2, zevende lid, Sv). U hoeft daar niets voor te doen: het incassobureau bericht u uit zichzelf.

Aan dat voorschot zit één grens. Na een veroordeling voor onder meer mishandeling, diefstal met geweld, afpersing, doodslag, moord en de zedenmisdrijven keert de Staat het volledige openstaande bedrag uit; in alle overige gevallen geldt een maximum van 5.000 euro (artikel 4:14 Besluit tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen). Rechtspersonen vallen buiten de regeling, een eenmanszaak niet.

Als de dader onbekend is of niets te bieden heeft

Blijft de dader onbekend, wordt de zaak geseponeerd of volgt vrijspraak, dan is de strafrechtelijke route afgesloten maar de schade niet. Het Schadefonds Geweldsmisdrijven keert een tegemoetkoming uit aan slachtoffers van een opzettelijk geweldsmisdrijf die daaraan ernstig letsel hebben overgehouden, zonder dat een dader hoeft te zijn gevonden of veroordeeld. Bepalend is niet of het feit bewezen is, maar of het aannemelijk is.

Kosteloze bijstand bij een geweldsmisdrijf

Slachtoffers van een geweldsmisdrijf met ernstig letsel krijgen van de Raad voor Rechtsbijstand een toevoeging op grond van artikel 44, vierde lid, van de Wet op de rechtsbijstand. Anders dan bij een gewone toevoeging wordt niet naar uw inkomen of vermogen gekeken en betaalt u geen eigen bijdrage. Is er nog geen verdachte in beeld, dan staan wij u eerst bij op basis van een lichte adviestoevoeging, die wordt omgezet zodra de verdachte bekend is. Nabestaanden vallen onder dezelfde regeling wanneer het slachtoffer door het misdrijf is overleden. U betaalt in die zaken dus niets voor de bijstand van een slachtofferadvocaat.

Wat wij voor u doen

Wij beoordelen welke schadeposten in uw zaak kansrijk zijn, verzamelen de medische en financiële stukken die de vordering moeten dragen, stellen de schadeopgave op en dienen die tijdig in bij het Openbaar Ministerie. Op zitting lichten wij de vordering toe en verweren wij ons tegen het standpunt van de verdediging. Blijft een deel liggen omdat de strafrechter het te ingewikkeld vindt, dan zetten wij dat deel civiel door. En loopt de inning vast, dan bewaken wij de termijn waarop de Staat moet voorschieten. Het kantoor komt voort uit de schadepraktijk van verzekeraars; wij kennen daardoor de argumenten waarmee een vordering aan de andere kant van de tafel wordt afgebroken.

Neem contact op

U hoeft nog niet te weten wat u wilt. Een eerste gesprek is kosteloos en verplicht u tot niets; wij zeggen u eerlijk of wij iets voor u kunnen betekenen. Telefoon 035 - 203 11 62, een bericht via WhatsApp, of e-mail info@vittorialaw.nl. U hoort binnen één werkdag van ons.

Veelgestelde vragen

Geldt dit ook bij huiselijk geweld?

Ja, met dit verschil dat daar naast de schade de veiligheid op korte termijn speelt en dat artikel 304 Sr het strafmaximum verhoogt. Lees verder.

En bij online bedreiging of verspreide beelden?

Ook daar kunt u zich voegen, maar het bewijs en de strafbaarstelling zijn anders, en verwijdering van de beelden vraagt een eigen route. Lees verder.

Wat als de verdachte wordt vrijgesproken?

Dan wordt u niet-ontvankelijk verklaard in uw vordering; de civiele rechter kijkt echter anders naar bewijs dan de strafrechter. Lees verder.

Wat als de dader gevlucht of onbekend is?

Zonder verdachte is er geen strafzaak, maar het Schadefonds en soms een derde blijven over. Lees verder.

Wat als mijn schade na de uitspraak nog toeneemt?

Voor schade die bij de uitspraak nog niet bekend was, kunt u onder voorwaarden alsnog naar de civiele rechter. Lees verder.

Wat als ik mijn schade nu nog niet kan berekenen?

Dan kunt u een deel vorderen en de rest openhouden; hoe u dat doet zonder rechten te verspelen, staat apart uitgewerkt. Lees verder.

Hoeveel smartengeld kan ik krijgen?

Dat hangt af van het letsel en van wat rechters in vergelijkbare zaken toekennen. Lees verder.

Wat zijn mijn rechten als slachtoffer?

Naast de schadevordering heeft u recht op informatie, inzage, bijstand, bescherming en spreekrecht. Lees verder.