Hoewel de wet bij zaken, opstallen en dieren uitgaat van risicoaansprakelijkheid, betekent dat niet dat iedere schade automatisch voor rekening van de aangesproken partij komt. Juist om te voorkomen dat deze aansprakelijkheid onbegrensd wordt, bevat de wet de zogenoemde tenzij-clausule. Daarmee wordt de kwalitatieve aansprakelijkheid teruggekoppeld aan de gedachte dat in bepaalde gevallen ook bij veronderstelde bekendheid met het gevaar geen aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad zou hebben bestaan.

De tenzij-clausule vormt dus een belangrijke veiligheidsklep binnen het systeem. Wie haar negeert, loopt het risico artikel 6:173, 6:174 of 6:179 BW veel te absoluut te lezen.

Hoe werkt de tenzij-clausule bij zaken en opstallen?

Bij zaken en opstallen komt het erop neer dat wordt gefingeerd dat de bezitter het gevaar op het moment van ontstaan kende. Vervolgens wordt bekeken of aansprakelijkheid op grond van onrechtmatige daad dan ook zou hebben ontbroken. Daarmee abstraheert de wet van onbekendheid met het gebrek, maar niet van alle verdere omstandigheden.

Dat heeft praktische gevolgen. Denk aan een gebrek dat vlak voor het ongeval is ontstaan, zodat zelfs bij onmiddellijke bekendheid geen reële mogelijkheid bestond om maatregelen te nemen. Of aan een situatie waarin het gebrek uitsluitend door toedoen van de benadeelde zelf is ontstaan. In zulke gevallen kan de tenzij-clausule eraan in de weg staan dat risicoaansprakelijkheid wordt aangenomen.

Waarom is de clausule bij dieren anders geformuleerd?

Bij dieren is de clausule anders opgebouwd. Daar wordt gekeken naar de hypothetische situatie dat de bezitter de gedraging van het dier waardoor de schade werd toegebracht, in zijn macht zou hebben gehad. Daardoor is de dierenaansprakelijkheid op onderdelen anders begrensd dan de aansprakelijkheid voor zaken en opstallen. De systematiek is verwant, maar de juridische inkleuring is niet identiek.

Dat verschil is relevant, omdat schade door dieren vaak voortvloeit uit spontane, eigen energie van het dier. Daardoor speelt de vraag anders of aansprakelijkheid ook zou hebben ontbroken als de bezitter de gedraging wél onder controle had gehad.

Welke verweren blijven mogelijk?

Naast de tenzij-clausule blijven ook andere verweren van belang, zoals eigen schuld, causaliteitsverweren en betwisting van het bestaan van een gebrek. De kwalitatieve aansprakelijkheid neemt dus niet weg dat nog steeds stevig over de grenzen van de vergoedingsplicht kan worden gediscussieerd. Dat geldt temeer omdat ook bij risicoaansprakelijkheid de gewone regels van causaal verband, eigen schuld en matiging van toepassing blijven.

Waarom dit voor de praktijk zo relevant is

In procedures wordt vaak snel geroepen dat sprake is van risicoaansprakelijkheid, maar juist de begrenzing van die aansprakelijkheid bepaalt vaak de uitkomst. De tenzij-clausule is daarom geen randverschijnsel, maar een essentieel onderdeel van de juridische beoordeling. Wie een zaak opbouwt of juist verweer voert, moet die clausule van meet af aan meenemen.

De tenzij-clausule laat zien dat risicoaansprakelijkheid nooit losstaat van haar begrenzingen. Daarom moet steeds worden beoordeeld wie juridisch aansprakelijk is, wanneer een zaak of opstal als gebrekkig geldt en waarom dierenaansprakelijkheid wel verwant is, maar niet volledig met de andere regelingen samenvalt.

Neem contact op

Wordt u aangesproken op grond van risicoaansprakelijkheid of wilt u juist een ander aansprakelijk stellen? Vittoria Law kan beoordelen of de tenzij-clausule of een ander begrenzend verweer in uw zaak een doorslaggevende rol speelt.