Waarom artikel 6:181 BW zo belangrijk is

In procedures over gebrekkige zaken, opstallen en dieren lijkt de eerste stap eenvoudig: men kijkt wie de bezitter is en spreekt die persoon of rechtspersoon aan. In de praktijk loopt het echter vaak anders. Artikel 6:181 BW verlegt in veel gevallen de aansprakelijkheid naar degene die het object gebruikt in de uitoefening van een bedrijf. Dat maakt deze bepaling tot een van de belangrijkste scharnierpunten binnen dit aansprakelijkheidsgebied.

Voor benadeelden is dat direct relevant. Wie de verkeerde partij aanspreekt, loopt vertraging, onnodige kosten en soms bewijsproblemen op. Voor ondernemingen en bezitters is het even relevant, omdat de vraag wie juridisch het risico draagt rechtstreeks raakt aan verzekeringsdekking, regres en processtrategie.

Het uitgangspunt: aansprakelijkheid rust op de bezitter

De hoofdregel van de artikelen 6:173, 6:174 en 6:179 BW is dat de aansprakelijkheid in beginsel op de bezitter rust. De wetgever heeft daarvoor gekozen omdat de bezitter meestal eenvoudig te traceren is en in de regel degene is die zich tegen dit risico kan verzekeren. Die hoofdregel blijft ook belangrijk, want artikel 6:181 BW werkt alleen als aan de voorwaarden voor verlegging is voldaan.

Dat betekent dat de analyse altijd met de bezitter begint, maar daar niet noodzakelijk eindigt. Zodra een zaak, opstal of dier bedrijfsmatig wordt gebruikt, moet onmiddellijk worden nagegaan of de aansprakelijkheid niet is verschoven.

Wanneer verschuift aansprakelijkheid?

Bij bedrijfsmatig gebruik verschuift de aansprakelijkheid in beginsel naar degene die het bedrijf uitoefent. Die verlegging is in de rechtspraak ruim uitgelegd. Het gaat niet alleen om duurzame of exclusieve inzet binnen het bedrijf. Ook tijdelijk of tegen betaling gebruik kan al voldoende zijn. Daarmee is van groot belang wie feitelijk het bedrijf runt in het kader waarvan het object wordt gebruikt.

Toch is de regeling niet onbegrensd. Met name bij opstallen heeft de Hoge Raad benadrukt dat voor aansprakelijkheid van de bedrijfsmatig gebruiker vereist is dat er verband bestaat tussen het bestaan of ontstaan van het gebrek en de bedrijfsuitoefening. Ontbreekt dat verband, dan blijft de aansprakelijkheid op de bezitter rusten. Daarmee wordt voorkomen dat een gebruiker aansprakelijk wordt gehouden voor een gebrek waarop hij feitelijk geen invloed heeft gehad en waarover hij geen zeggenschap had.

Wat zegt de rechtspraak over zeggenschap en verband met het bedrijf?

De rechtspraak laat zien dat zeggenschap een belangrijk aanknopingspunt is. Niet de uiterlijke constructie is beslissend, maar de feitelijke positie. Wie gebruikt het object in het kader van zijn onderneming, wie bepaalt hoe dat gebruik plaatsvindt en wie kan in de praktijk maatregelen treffen? Dat speelt bij dieren, bij roerende zaken en bij opstallen steeds opnieuw een rol.

Tegelijk is duidelijk geworden dat niet ieder zakelijk gebruik voldoende is. Bij opstallen is de vraag of het gebrek samenhangt met de bedrijfsuitoefening essentieel. Een huurder of gebruiker hoeft niet zonder meer op te draaien voor een gebrek dat al in de constructie zat en geen enkel verband houdt met zijn bedrijfsactiviteiten. Juist op dat punt kan artikel 6:181 BW de uitkomst van een zaak volledig bepalen.

Waarom deze vraag vaak beslissend is

In veel dossiers vormt artikel 6:181 BW de eerste grote juridische hobbel. Wie schade lijdt, wil weten wie moet worden aangesproken. Wie wordt aangesproken, wil weten of het risico juridisch wel bij hem ligt. Daarom moet al vroeg worden vastgesteld wie bezitter is, of sprake is van bedrijfsmatig gebruik, welk verband bestaat met de bedrijfsuitoefening en wie feitelijk zeggenschap had.

Deze vraag kan pas goed worden beantwoord als eerst duidelijk is hoe de algemene risicoaansprakelijkheid voor zaken, opstallen en dieren werkt. Daarna moet worden beoordeeld wanneer een roerende zaak of opstal juridisch gebrekkig is en hoe de regeling voor dieren op dit punt haar eigen accenten kent.

Neem contact op

Twijfelt u of de aansprakelijkheid bij de bezitter ligt of bij de bedrijfsmatig gebruiker? Vittoria Law kan die vraag juridisch uitwerken en beoordelen welke partij in uw zaak moet worden aangesproken of juist verweer kan voeren.