De rechter beoordeelt schade in beginsel in twee stappen. Eerst kijkt hij of sprake is van condicio sine qua non-verband. Daarna volgt de vraag of de schade juridisch aan de aansprakelijke partij kan worden toegerekend op grond van art. 6:98 BW. Juist die tweestapstoets vormt de kern van het moderne leerstuk van het oorzakelijk verband.

De literatuur benadrukt dat daarmee enerzijds logisch irrelevante omstandigheden worden uitgesloten, maar anderzijds ook wordt voorkomen dat iedere feitelijke voorwaarde automatisch tot volledige aansprakelijkheid leidt.

Wie eerst de basis van dit onderwerp wil lezen, vindt die in ons artikel over Wat juridisch oorzakelijk verband is bij aansprakelijkheid.

Condicio sine qua non-verband

De eerste stap, condicio sine qua non, is feitelijk van aard. Men vraagt zich af of de schade ook zou zijn ontstaan wanneer de normschending wordt weggedacht. Indien de schade dan op dezelfde wijze zou zijn ingetreden, ontbreekt deze vorm van causaal verband. Indien de schade zonder die gebeurtenis niet aldus zou zijn ontstaan, dan is die gebeurtenis een noodzakelijke schakel geweest. Daarbij moet worden vergeleken met de feitelijke hypothetische situatie zonder normschending, niet met een ideale of redelijkerwijs wenselijke situatie.

De redelijke toerekening

Toch is daarmee nog niet gezegd dat alle schade ook juridisch voor vergoeding in aanmerking komt. Dat komt doordat in de werkelijkheid veel omstandigheden noodzakelijke voorwaarden kunnen zijn voor het uiteindelijke resultaat. Juist daarom is een tweede stap nodig. Art. 6:98 BW verlangt dat alleen die schade wordt vergoed die in zodanig verband staat met de gebeurtenis waarop de aansprakelijkheid berust, dat zij mede gezien de aard van de aansprakelijkheid en van de schade als gevolg daarvan aan de schuldenaar kan worden toegerekend. Dat is de leer van de redelijke toerekening.

Deze tweede stap heeft een duidelijke functie. Het recht wil niet dat iedere feitelijke schakel in de causaliteitsketen zonder meer tot aansprakelijkheid leidt. De normatieve beoordeling van art. 6:98 BW maakt het mogelijk onderscheid te maken tussen juridisch relevante en juridisch te ver verwijderde schade. Daarbij kunnen onder meer een rol spelen de aard van de geschonden norm, de aard van de schade, de voorzienbaarheid van het gevolg, de mate van verwijtbaarheid en de vraag of het gaat om letselschade, zaakschade of zuivere vermogensschade.

Meer daarover leest u in ons artikel over voorzienbaarheid van schade en de aard van de schade.

In de rechtspraak heeft deze benadering de vroegere dominantie van de adequatietheorie verdrongen. Voorzienbaarheid is niet verdwenen, maar is tegenwoordig een van de factoren binnen de bredere beoordeling van de redelijke toerekening. Dat is praktisch van groot belang. Het betekent dat de rechter niet slechts vraagt of de schade abstract voorzienbaar was, maar het gehele verband beoordeelt tegen de achtergrond van de aard van de aansprakelijkheid en het type schade dat is ingetreden.

Voor de praktijk betekent dit dat in veel zaken een te eenvoudige causaliteitsredenering tekortschiet. Het is niet genoeg om te zeggen dat zonder de fout de schade niet zou zijn ontstaan. Evenmin is het genoeg om te volstaan met de stelling dat er allerlei tussenschakels zijn geweest. De kernvraag is steeds of de schade juridisch nog aan de normschending kan worden toegerekend.

Bij complexere causaliteitskwesties, bijvoorbeeld wanneer meerdere mogelijke oorzaken of veroorzakers in beeld zijn, leest u ook ons artikel over meerdere oorzaken van schade en art. 6:99 BW.

Neem contact op

Twijfelt u of alle schade juridisch aan de wederpartij kan worden toegerekend? Wij beoordelen graag de haalbaarheid van uw vordering.