Kan niets doen ook onrechtmatig zijn? Over nalaten en aansprakelijkheid

Een daad omvat ook een nalaten

Artikel 6:162 BW spreekt van een doen of nalaten, en alle drie de gronden van onrechtmatigheid kunnen door een nalaten worden vervuld. Wie niet waarschuwt voor een gevaar, een gebrek niet herstelt of een ander niet in het oog houdt die hij had moeten begeleiden, kan daarmee even goed aansprakelijk worden als wie de schade actief toebrengt.

Beslissend is of er een plicht bestond om te handelen

Het recht is bij nalaten terughoudender dan bij een actieve gedraging, omdat anders ieder gebrek aan hulpvaardigheid tot aansprakelijkheid zou leiden. Dat iemand had kunnen ingrijpen, is daarom niet genoeg. De vraag is of op hem in de gegeven omstandigheden een plicht rustte om wél te handelen. Die plicht kan voortvloeien uit de wet, uit een bijzondere verhouding tot de benadeelde of uit een eerder eigen handelen waardoor het gevaar is ontstaan.

Waar die plicht vandaan komt

Een wettelijke plicht om te handelen rust bijvoorbeeld op de werkgever, die maatregelen moet nemen om te voorkomen dat werknemers schade lijden, en op de wegbeheerder, die de weg in een veilige staat moet houden. Een bijzondere verhouding bestaat tussen ouders en kinderen, tussen een school en haar leerlingen, tussen een zorgverlener en zijn patiënt en tussen de exploitant van een gebouw of evenement en zijn bezoekers. En wie zelf een gevaarlijke situatie schept, moet de maatregelen nemen die nodig zijn om te voorkomen dat een ander daarvan het slachtoffer wordt; daarvoor gelden de Kelderluik-factoren.

De vragen die de doorslag geven

Staat vast dat een plicht bestond, dan beslist de rechter aan de hand van de omstandigheden of zij is geschonden. In de praktijk wegen vier vragen het zwaarst: of de betrokkene wist of moest weten dat schade dreigde, of hij feitelijk kon ingrijpen, of hij een positie van toezicht of verantwoordelijkheid had, en hoe bezwaarlijk het was om maatregelen te nemen tegenover de ernst van wat kon gebeuren. In werkgeverszaken, medische dossiers en burengeschillen is het verwijt vaak precies dit: niet dat iemand schade toebracht, maar dat hij niet deed wat van hem mocht worden verwacht.

Het causaal verband bij nalaten

Bij een nalaten moet u aannemelijk maken dat de schade zou zijn uitgebleven als wél was gehandeld. Dat is een hypothetische vraag, en daardoor lastiger te bewijzen dan bij een actieve gedraging. Waar de geschonden norm juist strekte tot het voorkomen van het gevaar dat zich heeft verwezenlijkt, kan de omkeringsregel uitkomst bieden. Meer over het bewijs staat bij causaal verband en bewijs.

Wat wij voor u doen

Wij stellen vast welke plicht om te handelen in uw zaak bestond en onderbouwen dat en waarom het uitblijven daarvan tot uw schade heeft geleid.

Wat het u kost

Staat de aansprakelijkheid vast, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 lid 2 BW in de regel voor rekening van de aansprakelijke partij. Wat bijstand verder kost en welke afspraak wij maken zolang de aansprakelijkheid in geschil is, leest u op de pagina over kosten.

Neem contact op

Veelgestelde vragen

Is een omstander aansprakelijk die niet helpt?

In de regel niet. Zonder bijzondere verhouding tot het slachtoffer of eigen aandeel in het gevaar rust op een omstander geen civiele plicht om in te grijpen die tot schadevergoeding leidt.

Kan een werkgever aansprakelijk zijn omdat hij iets naliet?

Ja, en dat is het meest voorkomende geval. De werkgever moet de maatregelen nemen die redelijkerwijs nodig zijn om te voorkomen dat werknemers schade lijden; zie werkgeversaansprakelijkheid.

Is het niet waarschuwen voor een gevaar een nalaten?

Ja. Wie een gevaar kent of had moeten kennen en in een positie is om anderen te waarschuwen, kan aansprakelijk zijn als hij dat nalaat, zeker wanneer het wegnemen van het gevaar zelf niet mogelijk was.

Moet ik bewijzen dat ingrijpen de schade had voorkomen?

In beginsel wel. Onder omstandigheden helpt de omkeringsregel, en de rechter kan ook uit de feiten afleiden dat het verband aannemelijk is.

Geldt dit ook voor een gemeente of een andere overheid?

Ja. Een wegbeheerder die een bekend gebrek niet herstelt of er niet voor waarschuwt, kan daarvoor aansprakelijk zijn, net als een overheid die een toezichtsplicht verzaakt.

Verwante onderwerpen

• Wat is een onrechtmatige daad?
• Wanneer is iets onrechtmatig?
• Gevaarzetting en de Kelderluik-factoren
• Werkgeversaansprakelijkheid
• Causaal verband en bewijs