Kan psychische schade ook een arbeidsongeval of werkgerelateerde schade opleveren?

Schade die geen litteken nalaat

Niet elk arbeidsongeval laat een litteken na. Een burn-out na maanden van structurele overbelasting, een angststoornis na een overval of een agressieve klant, een depressie na jarenlange intimidatie door een leidinggevende: ook dat is schade door het werk, en ook daarvoor kan de werkgever aansprakelijk zijn. De drempel ligt hoger dan bij een gebroken been, omdat het verband tussen werk en klachten moeilijker te bewijzen is. De wet maakt echter geen onderscheid, en de rechtspraak evenmin.

De wet maakt geen onderscheid tussen lichaam en geest

Artikel 7:658 BW spreekt over schade die de werknemer in de uitoefening van zijn werkzaamheden lijdt, zonder beperking tot lichamelijk letsel. De Hoge Raad heeft in het arrest ABN AMRO/Nieuwenhuys (HR 11 maart 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR6657) beslist dat de zorgplicht van de werkgever ook ziet op het voorkomen van psychische schade. In die zaak raakte een werknemer na jaren van hoge werkdruk en een reorganisatie arbeidsongeschikt. Sindsdien staat vast dat de werkgever ook moet waken voor overbelasting, en de Arbowet verplicht hem sinds 2007 uitdrukkelijk beleid te voeren tegen psychosociale arbeidsbelasting: werkdruk, agressie en geweld, pesten, seksuele intimidatie en discriminatie.

Drie soorten situaties

De eerste is de plotselinge gebeurtenis: een overval op de winkel of het tankstation, een gewelddadige patiënt of cliënt, een bedreiging, een ernstig ongeval van een collega waarvan u getuige was. Het verband tussen gebeurtenis en klachten is dan meestal duidelijk, en de discussie gaat over de vraag of de werkgever het risico had moeten beperken met beveiliging, protocollen, voldoende bezetting, training en opvang achteraf. Een werkgever in een risicosector zonder agressieprotocol en zonder nazorg staat zwak.

De tweede is structurele overbelasting: te veel werk, te weinig mensen, onbereikbare targets, jarenlang overwerk. De zorgplicht verlangt dat de werkgever signalen serieus neemt. Wie herhaaldelijk heeft aangegeven dat het niet meer ging, wie een bedrijfsarts heeft gezien die waarschuwde, of wie eerder door werkdruk verzuimde, heeft de werkgever gewaarschuwd. Blijft de werkgever dan stilzitten, dan schendt hij zijn zorgplicht. Het bewijs zit in uw eigen e-mails, de verslagen van functioneringsgesprekken, de adviezen van de bedrijfsarts en de verzuimhistorie.

De derde is intimidatie, pesten en discriminatie door leidinggevenden of collega’s. De werkgever moet daartegen optreden zodra hij ervan weet, met een vertrouwenspersoon, een klachtenregeling en concrete maatregelen. Meldingen die zonder gevolg blijven, zijn het sterkste bewijs dat u heeft.

Wat u moet aantonen

Anders dan bij een val of een machineongeval ligt bij psychische schade het zwaartepunt bij het causaal verband. U moet aannemelijk maken dat uw klachten in relevante mate door het werk zijn veroorzaakt, en niet of niet alleen door omstandigheden thuis of een aanleg. Daarvoor zijn de verslagen van huisarts, bedrijfsarts, psycholoog of psychiater bepalend, en de volgorde in de tijd: klachten die ontstaan na een overval of na een periode van aantoonbare overbelasting, pleiten voor u. Daarnaast moet u laten zien dat de werkgever van het risico wist of had moeten weten, en daarom zijn uw eigen meldingen zo belangrijk.

Is dat aannemelijk, dan moet de werkgever aantonen welke maatregelen hij heeft genomen en waarom die voldoende waren. Een risico-inventarisatie die werkdruk niet noemt, een agressieprotocol dat niet bestaat of een vertrouwenspersoon die niemand kent, zijn dan de punten waarop hij verliest. Blijft onzeker hoe groot het aandeel van het werk in de klachten is, dan kan de rechter de aansprakelijkheid proportioneel vaststellen. Meer over die bewijsvraag leest u bij causaal verband en bewijs en proportionele aansprakelijkheid.

Wat u nu moet doen

Ga naar de huisarts en laat vastleggen wat er speelt en dat het met het werk te maken heeft; vraag zo nodig een verwijzing naar een psycholoog. Meld de situatie schriftelijk bij uw werkgever, ook als u dat al mondeling heeft gedaan, en bewaar de e-mail. Vraag een gesprek met de bedrijfsarts aan en zorg dat werkdruk, agressie of intimidatie in het verslag komt. Bewaar alles wat de situatie documenteert: roosters, urenoverzichten, berichten van leidinggevenden, meldingen bij de vertrouwenspersoon en verslagen van gesprekken. Na een overval of geweldsincident doet u aangifte en vraagt u het incidentrapport van de werkgever op.

Wacht niet te lang met de aansprakelijkstelling. De vordering verjaart vijf jaar nadat u met de schade en de aansprakelijke partij bekend werd, maar het bewijs van een sluipend proces wordt met elk jaar zwakker. De praktische stappen staan bij een arbeidsongeval overkomen.

Welke schade u kunt verhalen

Dezelfde schade als bij lichamelijk letsel: het verschil tussen uw loon en de uitkering of het lagere loon na ziekte, therapiekosten en eigen risico, huishoudelijke hulp, pensioenschade en smartengeld. Bij langdurige arbeidsongeschiktheid is het verlies aan verdienvermogen de grootste post.

Wat wij voor u doen

Wij beoordelen uw zaak op het punt waarop zij wordt beslist, het verband tussen werk en klachten, voorzien waar nodig in een medisch oordeel, en stellen de werkgever aansprakelijk.

Wat het u kost

Staat de aansprakelijkheid vast, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 lid 2 BW in de regel voor rekening van de aansprakelijke partij. Wat bijstand verder kost en welke afspraak wij maken zolang de aansprakelijkheid in geschil is, leest u op de pagina over kosten.

Neem contact op

Veelgestelde vragen

Is een burn-out een arbeidsongeval?

Niet in de zin van de Arbowet, die van een plotselinge gebeurtenis uitgaat. Wel is het schade waarvoor de werkgever op grond van artikel 7:658 BW aansprakelijk kan zijn, als de burn-out in relevante mate door het werk is veroorzaakt en de werkgever onvoldoende tegen de overbelasting heeft gedaan.

Ik heb nooit officieel geklaagd. Heb ik dan een zaak?

Dat maakt het moeilijker, maar niet onmogelijk. De werkgever moet ook zonder klacht signalen oppikken die hij redelijkerwijs had moeten zien: structureel overwerk, uitval van collega’s, adviezen van de bedrijfsarts, een risico-inventarisatie die werkdruk als risico noemt.

Ik ben overvallen op mijn werk. Is mijn werkgever aansprakelijk voor mijn angstklachten?

Als hij het risico onvoldoende heeft beperkt, wel. In risicosectoren als detailhandel, horeca, zorg en openbaar vervoer worden beveiliging, protocollen, training en nazorg verwacht. Daarnaast kunt u een beroep doen op het Schadefonds Geweldsmisdrijven en u voegen in de strafzaak tegen de dader.

Mijn werkgever zegt dat mijn klachten privé zijn. Wat nu?

Dat is het standaardverweer. De vraag is niet of er privéomstandigheden waren, maar of het werk in relevante mate heeft bijgedragen. Uw medisch dossier, de tijdlijn en uw meldingen beslissen die vraag; bij blijvende onzekerheid kan de rechter de schade verdelen.

Kan ik tijdens mijn ziekte de werkgever aansprakelijk stellen?

Ja. Een aansprakelijkstelling staat los van de re-integratie en het loon tijdens ziekte. U kunt haar zakelijk en zonder verwijt formuleren, zodat de arbeidsrelatie zo min mogelijk wordt belast.

Verwante onderwerpen

• Werkgeversaansprakelijkheid
• Wanneer is een werkgever aansprakelijk voor een arbeidsongeval?
• Bewijslast bij een arbeidsongeval
• Letsel door agressie op het werk
• Causaal verband en bewijs