Slachtofferrecht: uw rechten en uw schadevergoeding

Slachtoffer van een misdrijf? U kunt uw schade vorderen in de strafzaak tegen de dader, zonder eigen procedure en zonder griffierecht. Bij een gewelds- of zedenmisdrijf is uw advocaat kosteloos.

Wat u als slachtoffer kunt doen

Slachtoffer van een misdrijf? U kunt uw schade vorderen in de strafzaak tegen de dader, zonder eigen procedure en zonder griffierecht. Bij een gewelds- of zedenmisdrijf is uw advocaat bovendien kosteloos, ongeacht uw inkomen. Stuur ons een korte beschrijving of het parketnummer; u hoort binnen één werkdag wat u kunt doen. Bespreek uw zaak of bel 035 203 11 62.

U heeft aangifte gedaan, of u kreeg een brief van het Openbaar Ministerie met een zittingsdatum. Naast de vraag wat er met de dader gebeurt, ligt er een tweede vraag die vaak blijft liggen: wie betaalt uw schade? De medische kosten, de therapie, het gemiste werk, de kapotte telefoon, het letsel dat blijft. De wet geeft u als slachtoffer een eigen positie in het strafproces, en die positie is sterker dan de meeste mensen weten.

In het kort

U kunt zich in de strafzaak voegen als benadeelde partij en uw schade vorderen van de verdachte. Dat kost geen griffierecht en u hoeft er geen eigen procedure voor te beginnen. Wijst de rechter uw vordering toe, dan legt hij meestal ook de schadevergoedingsmaatregel op: het Centraal Justitieel Incassobureau int dan bij de dader, en bij ernstige misdrijven keert de Staat na acht maanden uit ook als de dader niet betaalt. Bij een gewelds- of zedenmisdrijf is bijstand door een advocaat voor u kosteloos.

Uw rechten in de strafzaak

U heeft recht op informatie over het verloop van de zaak en over de beslissingen die worden genomen, op inzage in de processtukken die u aangaan, op bijstand door een advocaat of een vertrouwenspersoon, en op bescherming van uw persoonsgegevens waar dat kan. Bij ernstige misdrijven heeft u spreekrecht en mag u uw wensen kenbaar maken over de afdoening. Die rechten gelden ook voor nabestaanden en, in bepaalde gevallen, voor familieleden van een slachtoffer met ernstig letsel.

Wat die rechten waard zijn, hangt af van de vraag of u ze op tijd gebruikt. Het voegingsformulier moet vóór de zitting binnen zijn, het spreekrecht moet worden aangemeld en inzage in stukken moet worden gevraagd. Wie de brief van het Openbaar Ministerie laat liggen, mist termijnen die niet meer terugkomen. Meer daarover in wat zijn mijn rechten als slachtoffer.

Schadevergoeding vorderen in de strafzaak

Voegen als benadeelde partij is de eenvoudigste route. U dient een formulier in met een onderbouwing van uw schade, en de strafrechter beslist over uw vordering tegelijk met de strafzaak. Dat kost u geen griffierecht en vraagt geen aparte procedure. De keerzijde is dat de strafrechter uw vordering niet-ontvankelijk kan verklaren wanneer die te ingewikkeld is om in de strafzaak te behandelen; dan blijft de weg naar de civiele rechter open. Hoe u zich voegt en waar vorderingen in de praktijk op stranden, leest u in voegen als benadeelde partij.

Welke schade u kunt vorderen

De materiële schade: medische kosten en eigen risico, reiskosten, beschadigde of gestolen spullen, kosten van hulp in de huishouding, verlies van inkomen en, bij blijvend letsel, verlies aan verdienvermogen. Daarnaast de immateriële schade, het smartengeld voor pijn, angst, verdriet en het verlies aan levensvreugde. Nabestaanden kunnen daarnaast de kosten van de uitvaart, gederfd levensonderhoud en affectieschade vorderen.

De hoogte hangt af van de onderbouwing. Een vordering met bonnen, medische stukken en een heldere toelichting wordt toegewezen; een vordering met een rond bedrag zonder stukken wordt gematigd of afgewezen. Meer daarover in schadevergoeding voor nabestaanden en, voor geweldsdelicten, in schadevergoeding na mishandeling.

Spreekrecht

Bij ernstige misdrijven mag u op de zitting het woord voeren over wat het misdrijf met u heeft gedaan. Sinds 2016 bent u daarbij niet beperkt tot de gevolgen: u mag zich ook uitspreken over het bewijs en over de straf. Dat recht komt toe aan het slachtoffer, aan nabestaanden en aan bepaalde familieleden. Wie het gebruikt, doet er goed aan het voor te bereiden; wat u zegt, staat in het dossier en kan door de verdediging worden aangehaald. Hoe u zich voorbereidt, leest u in het spreekrecht.

De schadevergoedingsmaatregel: wie int er eigenlijk?

Dit is de bepaling die het verschil maakt. Wijst de rechter uw vordering toe, dan legt hij daarnaast vrijwel altijd de schadevergoedingsmaatregel op. Daarmee wordt de vordering van de Staat op de dader, en int het Centraal Justitieel Incassobureau het bedrag; u hoeft de dader dus niet zelf aan te schrijven of een deurwaarder in te schakelen. Bij gewelds- en zedenmisdrijven geldt bovendien de voorschotregeling: heeft het CJIB acht maanden na het onherroepelijke vonnis niet alles geïnd, dan keert de Staat het resterende bedrag aan u uit en houdt zij de vordering op de dader zelf. Bij andere misdrijven geldt daarbij een maximum van 5.000 euro.

Als de verdachte wordt vrijgesproken

Een vrijspraak betekent dat de strafrechter uw vordering niet meer behandelt. Dat is geen eindpunt. De civiele rechter beoordeelt zelfstandig of de gedraging onrechtmatig was, en hanteert daarbij een lichtere maatstaf dan het strafrecht: aannemelijk maken volstaat, bewijs boven redelijke twijfel is niet nodig. Een vrijspraak sluit een civiele vordering dus niet uit. Wanneer die stap zinvol is, leest u in wanneer moet ik na de strafzaak alsnog naar de civiele rechter.

Als de dader onbekend, gevlucht of onvermogend is

Ook dan is er een route. Het Schadefonds Geweldsmisdrijven keert een tegemoetkoming uit aan slachtoffers van een opzettelijk geweldsmisdrijf met ernstig letsel, en aan nabestaanden, ongeacht of de dader bekend is of wordt veroordeeld. Er geldt een termijn van tien jaar en de bedragen zijn forfaitair. Hoe die aanvraag werkt, leest u in het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Daarnaast kan uw eigen verzekering dekking bieden en kan bij een verkeersmisdrijf het Waarborgfonds Motorverkeer in beeld komen.

Wat u nu moet doen

Doe aangifte en vraag om een kopie. Laat uw letsel door een arts vastleggen, ook bij letsel dat lijkt mee te vallen, en bewaar alles wat uw schade aantoont: bonnen, facturen, loonstroken, afspraken bij de psycholoog, foto's van het letsel en van beschadigde spullen. Geef bij de politie of het Openbaar Ministerie aan dat u op de hoogte gehouden wilt worden en dat u schade wilt vorderen; u ontvangt dan het voegingsformulier.

Wacht met dat formulier niet tot de laatste week. Een vordering die goed is onderbouwd en op tijd binnen is, wordt behandeld; een vordering die er de dag voor de zitting doorheen wordt geduwd, wordt vaak niet-ontvankelijk verklaard. Laat de onderbouwing daarom nakijken zolang er nog tijd is.

Wat bijstand kost

Bent u slachtoffer van een gewelds- of zedenmisdrijf, of nabestaande van iemand die door een misdrijf is overleden, dan is bijstand door een advocaat voor u kosteloos: er geldt geen inkomenstoets en geen eigen bijdrage. Bij andere misdrijven kan een toevoeging op grond van uw inkomen mogelijk zijn, of dekking via uw rechtsbijstandverzekering. Het eerste gesprek is in alle gevallen kosteloos. Meer daarover op de pagina advocaat voor slachtoffers.

Veelgestelde vragen

Kost een advocaat mij geld als ik slachtoffer ben?

Bij een gewelds- of zedenmisdrijf niet: die bijstand wordt door de overheid vergoed, ongeacht uw inkomen en zonder eigen bijdrage. Bij andere misdrijven hangt het af van uw inkomen of van uw rechtsbijstandverzekering. Het eerste gesprek is altijd kosteloos.

Moet ik naar de zitting komen om schade te vorderen?

Nee. U kunt zich schriftelijk voegen en de zaak op papier laten behandelen. Aanwezig zijn kan wel helpen, zeker als u ook spreekrecht uitoefent, en uw advocaat kan namens u het woord voeren.

Wat als de dader geen geld heeft?

Bij gewelds- en zedenmisdrijven keert de Staat na acht maanden het resterende bedrag uit via de voorschotregeling; bij andere misdrijven tot 5.000 euro. Daarnaast kan het Schadefonds Geweldsmisdrijven een tegemoetkoming geven, ook als de dader onbekend blijft.

Hoe lang heb ik de tijd?

Voor voeging in de strafzaak tot vlak voor de zitting, maar hoe eerder hoe beter. Een civiele vordering verjaart in beginsel vijf jaar nadat u bekend werd met de schade en de dader; bij een misdrijf kan die termijn langer zijn. Een aanvraag bij het Schadefonds moet binnen tien jaar na het misdrijf.

Kan ik ook schade vorderen als ik geen letsel heb?

Ja. Beschadigde of gestolen eigendommen, gemiste inkomsten en psychische gevolgen zijn ook schade. Smartengeld is bovendien niet beperkt tot lichamelijk letsel; angst, vernedering en aantasting van uw persoon kunnen daar ook onder vallen.

Ik ben nabestaande. Heb ik dezelfde rechten?

In grote lijnen wel: informatie, inzage, spreekrecht en het recht om schade te vorderen. Daarbij komen posten die alleen voor nabestaanden gelden, zoals uitvaartkosten, gederfd levensonderhoud en affectieschade.

Bespreek uw zaak

Slachtofferzaken worden beslist door de onderbouwing en door de termijnen: een voegingsformulier dat te laat of te dun binnenkomt, kost u de vergoeding waar u recht op heeft. Wij beoordelen uw positie, stellen de vordering op, voeren namens u het woord op de zitting en bewaken wat er na het vonnis met de inning gebeurt.

Stuur ons een korte beschrijving van wat er is gebeurd, met het parketnummer als u dat heeft. U hoort binnen één werkdag wat u kunt vorderen en welke stappen er liggen. Het eerste gesprek is kosteloos, en bij een gewelds- of zedenmisdrijf kost onze bijstand u niets. Bespreek uw zaak of bel 035 203 11 62.

mr. T.C. Warnsinck, advocaat

Slachtofferrecht in Hilversum en het Gooi

Vittoria Law is gevestigd in Hilversum en staat slachtoffers bij in het Gooi — Bussum, Naarden, Huizen, Laren, Blaricum en Wijdemeren — met bezoeklocaties in Amsterdam en Utrecht. Zaken bij de rechtbank Midden-Nederland en het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden behandelen wij dagelijks; daarbuiten reizen wij mee.