Wat is een rechtvaardigingsgrond bij onrechtmatige daad?
In het kort. Een gedraging die op zichzelf onrechtmatig zou zijn, is dat niet wanneer een rechtvaardigingsgrond bestaat. De rechtspraak erkent noodweer, noodtoestand, het uitvoeren van een wettelijk voorschrift en het opvolgen van een bevoegd gegeven ambtelijk bevel, en daarnaast de toestemming van de benadeelde. Wie zich op zo'n grond beroept, moet de feiten daarvoor stellen en bewijzen, en de grenzen worden nauw getrokken: wat verder gaat dan nodig en evenredig was, blijft onrechtmatig. Ook bij rechtmatig handelen kan in bijzondere gevallen een plicht tot vergoeding bestaan.
Wat een rechtvaardigingsgrond doet
Artikel 6:162 BW spreekt van een onrechtmatige daad behoudens de aanwezigheid van een rechtvaardigingsgrond. Een gedraging die op zichzelf onder een van de drie gronden van onrechtmatigheid valt, is dan toch rechtmatig. Er is geen onrechtmatige daad, en dus ook geen vergoedingsplicht uit dien hoofde. De rechtvaardigingsgrond neemt de onrechtmatigheid zelf weg; zij is daarmee iets anders dan een verweer dat de gedraging de dader niet kan worden toegerekend.
De erkende gronden
De burgerlijke wet somt de gronden niet op. De rechtspraak sluit aan bij het strafrecht en erkent vier klassieke gronden: noodweer tegen een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding; noodtoestand, waarin een zwaarder belang voorging; het uitvoeren van een wettelijk voorschrift; en het opvolgen van een bevoegd gegeven ambtelijk bevel. Daarnaast rechtvaardigt de toestemming van de benadeelde een gedraging die anders onrechtmatig zou zijn, zoals een medische ingreep of het gebruik van iemands beeltenis.
De grenzen worden nauw getrokken
Een rechtvaardigingsgrond dekt alleen wat nodig en evenredig was. Een verdediging die verder gaat dan de aanranding vereiste, blijft onrechtmatig, net als een handeling waarmee met een minder ingrijpend middel hetzelfde had kunnen worden bereikt. Toestemming rechtvaardigt alleen wat zij omvat: wie instemt met een behandeling, stemt niet in met een behandeling die onzorgvuldig wordt uitgevoerd, en toestemming die is gegeven zonder behoorlijke voorlichting, draagt vaak niet.
Rechtmatig handelen en toch betalen
Een rechtvaardigingsgrond betekent niet altijd dat de benadeelde met lege handen staat. Wie in noodtoestand andermans goed opoffert om een groter belang te redden, kan naar redelijkheid tot vergoeding gehouden zijn. En wanneer de overheid rechtmatig handelt, maar daarmee een burger onevenredig zwaar treft, kan zij tot nadeelcompensatie verplicht zijn. De grondslag is dan een andere, maar het resultaat kan een vergoeding zijn.
Wat dit voor uw vordering betekent
Wie zich op een rechtvaardigingsgrond beroept, moet de feiten daarvoor stellen en zo nodig bewijzen. Voor u als benadeelde gaat het er dan om de grenzen scherp te toetsen: was er werkelijk een aanranding of een noodsituatie, was de reactie evenredig, en reikte de toestemming zo ver als de wederpartij stelt? Niet ieder ongeluk is overigens iemands schuld; soms is er sprake van een ongelukkige samenloop van omstandigheden, en dan ontbreekt de onrechtmatigheid al zonder dat een rechtvaardiging nodig is.
Wat wij voor u doen
Wij toetsen of het beroep op een rechtvaardigingsgrond de feiten en de grenzen daarvan werkelijk dekt, en bouwen uw vordering daarop.
Wat het u kost
Staat de aansprakelijkheid vast, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 lid 2 BW in de regel voor rekening van de aansprakelijke partij. Wat bijstand verder kost en welke afspraak wij maken zolang de aansprakelijkheid in geschil is, leest u op de pagina over kosten.
Neem contact op
Wordt uw vordering afgewezen met een beroep op een rechtvaardigingsgrond?
Bel 035 – 203 11 62 of mail info@vittorialaw.nl. Het eerste gesprek is kosteloos. U spreekt direct de advocaat die uw dossier ook voert, en u hoort binnen één werkdag van ons.
Bespreek uw zaakVeelgestelde vragen
Wie moet bewijzen dat een rechtvaardigingsgrond bestond?
Degene die zich erop beroept. Het is een verweer, en de feiten die het dragen moeten door de wederpartij worden gesteld en zo nodig bewezen.
Is noodweer in het strafrecht ook noodweer in het civiele recht?
De maatstaf is dezelfde, maar de civiele rechter oordeelt zelfstandig. Een vrijspraak of ontslag van rechtsvervolging in de strafzaak bindt hem niet, al weegt het oordeel van de strafrechter in de praktijk zwaar.
Rechtvaardigt mijn toestemming voor een medische ingreep ook een fout?
Nee. Toestemming dekt de ingreep zoals die zorgvuldig had moeten worden uitgevoerd, niet een behandeling die daarvan afwijkt. Ontbrak behoorlijke voorlichting, dan kan ook de toestemming zelf haar werking verliezen.
Geldt aanvaarding van risico bij sport als rechtvaardigingsgrond?
Niet als zodanig. Bij sport en spel wordt de zorgvuldigheidsnorm zelf lager gelegd, omdat deelnemers bepaalde risico's aanvaarden. Dat is een oordeel over de onrechtmatigheid, geen rechtvaardiging achteraf.
Kan ik schadevergoeding krijgen als de overheid rechtmatig handelde?
Soms wel. Treft rechtmatig overheidsoptreden u onevenredig zwaar in vergelijking met anderen, dan kan aanspraak bestaan op nadeelcompensatie.
Verwante onderwerpen
Uw zaak laten beoordelen?
Heeft u schade geleden of bent u verwikkeld in een geschil over aansprakelijkheid, schade of bewijs?
Vittoria Law beoordeelt uw juridische positie, brengt de belangrijkste risico’s in kaart en denkt mee over de meest effectieve vervolgstap.
