Niet ieder gedrag dat schade veroorzaakt, is ook juridisch onrechtmatig. Soms is een gedraging naar haar aard schadelijk of ingrijpend, maar bestaat daarvoor een rechtvaardiging. In dat geval ontbreekt onrechtmatigheid. Dat klinkt technisch, maar is in de praktijk van groot belang. Het bepaalt of een gedraging ondanks het nadeel toch rechtmatig kan zijn.

Wat is een rechtvaardigingsgrond?

Een rechtvaardigingsgrond is een omstandigheid die maakt dat een gedraging, hoewel zij op zichzelf onder een onrechtmatigheidscategorie zou kunnen vallen, toch niet als onrechtmatig wordt aangemerkt. De wet noemt uitdrukkelijk dat van een onrechtmatige daad slechts sprake is behoudens de aanwezigheid van een rechtvaardigingsgrond. Daarmee is duidelijk dat onrechtmatigheid nooit los kan worden gezien van de context van het handelen. Dat uitgangspunt moet steeds worden meegelezen met Wanneer is iets onrechtmatig? De drie gronden van art. 6:162 BW.

Wanneer speelt dit in de praktijk?

Dat kan spelen bij bevoegd optreden, noodsituaties, gerechtvaardigde belangenafwegingen en andere omstandigheden waarin een gedraging wel nadeel veroorzaakt, maar juridisch niet ongeoorloofd is. Het enkele feit dat schade ontstaat, is dus niet genoeg. Er moet ook worden beoordeeld of degene die handelde daartoe in de gegeven omstandigheden gerechtigd was.

Waarom is dit onderscheid zo belangrijk?

Omdat anders te snel wordt geconcludeerd dat schade automatisch onrechtmatig is toegebracht. Het aansprakelijkheidsrecht verlangt een zuiver onderscheid tussen schade, onrechtmatigheid en rechtvaardiging. Juist dat maakt het systeem evenwichtig. Niet alle schadetoebrenging is verboden, en niet alle ingrijpende handelingen dragen zonder meer een schadevergoedingsplicht. In die zin vormt dit onderwerp ook een correctie op een te snelle lezing van Wat is een onrechtmatige daad? Uitleg van art. 6:162 BW.

Hoe werkt dit in een civiele procedure?

In een procedure moet goed worden uitgewerkt waarom de wederpartij zich wel of niet op een rechtvaardigingsgrond kan beroepen. Het gaat dan om de aard van de bevoegdheid, de omstandigheden van het geval en de grens tussen toelaatbaar en ontoelaatbaar handelen. Dat vraagt vaak om een precieze juridische analyse. Op dat punt sluit dit onderwerp inhoudelijk goed aan op Wat is misbruik van bevoegdheid?, omdat ook daar de grens tussen toelaatbaar gebruik en ontoelaatbare inzet van een bevoegdheid centraal staat.

Neem contact op

Was het handelen echt onrechtmatig? Twijfelt u of de wederpartij zich kan beroepen op een rechtvaardigingsgrond? Vittoria Law beoordeelt of onrechtmatigheid in uw zaak daadwerkelijk kan worden aangenomen.