De schadebeperkingsplicht wordt pas echt concreet wanneer de discussie gaat over de vraag wat een slachtoffer nu precies had moeten doen. Moet iemand zich laten opereren? Moet hij thuiszorg accepteren? Moet hij verhuizen, een PGB aanvragen of zich laten omscholen? Juist op dat niveau ontstaan de grootste misverstanden. De  literatuur noemt deze vragen expliciet als voorbeelden van situaties waarin de schadebeperkingsplicht een rol kan spelen. Het antwoord is daarbij steeds hetzelfde vertrekpunt: niet alles wat theoretisch mogelijk is, mag ook juridisch van het slachtoffer worden verlangd.

Moet een slachtoffer zich verplicht laten behandelen?

Nee, niet zonder meer. Bij de vraag of iemand een medische behandeling moet ondergaan, moet volgens de literatuur worden gekeken naar de kans op herstel of wezenlijke verbetering, de risico’s van de behandeling, de bezwaarlijkheid daarvan en de persoonlijke omstandigheden van het slachtoffer, zoals leeftijd, gezondheidstoestand en medische voorgeschiedenis. Daarnaast moet ook rekening worden gehouden met subjectieve factoren, zoals gevoelens, bedenkingen en beweegredenen van het slachtoffer. Daarmee wordt meteen duidelijk dat dit geen mechanische toets is. De keuzevrijheid van het slachtoffer blijft zwaar wegen.

Hoe ver gaat die keuzevrijheid?

Vrij ver. De literatuur noemt voorbeelden waarin geen schending van de schadebeperkingsplicht werd aangenomen, zoals het afzien van een intensief behandeltraject met onzekere uitkomst. De rechtspraak laat zien dat menselijke waardigheid, autonomie en persoonlijke levenssfeer zwaar wegen. In dat opzicht sluit dit onderwerp mooi aan op Wat is een rechtvaardigingsgrond bij onrechtmatige daad?, omdat ook daar context en normatieve begrenzing centraal staan.

Moet een slachtoffer zich laten omscholen of ander werk zoeken?

Bij verlies van arbeidsvermogen moet worden bekeken of de benadeelde zijn resterende arbeidskracht binnen redelijke grenzen productief kan maken. Dat kan betekenen dat ander werk moet worden gezocht of dat omscholing in beeld komt. Maar ook hier ligt de lat niet onbeperkt hoog. De literatuur laat zien dat moet worden gekeken naar reëel perspectief, de aard van het werk, de persoonlijke situatie en de vraag of omscholing redelijkerwijs van de benadeelde kan worden verlangd. Niet ieder theoretisch alternatief hoeft te worden gevolgd. Dat onderwerp sluit inhoudelijk direct aan op Wanneer krijg je schadevergoeding bij een onrechtmatige daad? en op de bestaande blog over eigen schuld.

Moet het slachtoffer altijd meewerken aan de goedkoopste oplossing?

Nee. De  literatuur benadrukt juist dat de aansprakelijke partij niet te veel eisen mag stellen aan het slachtoffer. Als zowel de dader als het slachtoffer de schade kan beperken, ligt het initiatief in beginsel eerder bij de dader. Ook wordt in de literatuur gewezen op het belang van gezondheid, gezinsleven en menselijke waardigheid, bijvoorbeeld bij de keuze om thuis te blijven wonen in plaats van opname in een instelling. Verder kan zelfs het wisselen van belangenbehartiger tot extra kosten leiden zonder dat dit meteen een schending van de schadebeperkingsplicht oplevert. Dat laat zien dat kostenminimalisatie niet de enige maatstaf is.

Wat betekent dit in de praktijk?

In de praktijk betekent dit dat schadebeperking altijd een redelijkheidstoets blijft. Een slachtoffer hoeft niet de meest vergaande, goedkoopste of theoretisch efficiëntste keuze te maken. Doorslaggevend is of hij in redelijkheid tot zijn keuze heeft kunnen komen. Dat maakt dit onderwerp uiterst feitelijk en geschikt voor discussie in concrete dossiers. Voor de bredere juridische basis kun je dit daarom goed lezen naast Wat is de schadebeperkingsplicht bij letselschade en aansprakelijkheid? en Wat betekent eigen schuld voor uw schadevergoeding?

Neem contact op

Discussie over behandeling, re-integratie of omscholing? Wilt u weten of in uw zaak redelijkerwijs een bepaalde behandeling, re-integratiestap of andere maatregel van u mocht worden verwacht? Vittoria Law adviseert graag over uw positie.