Wat zijn mijn rechten als slachtoffer in een strafprocedure?

In het kort. Als slachtoffer van een strafbaar feit bent u geen toeschouwer maar een deelnemer aan het strafproces, met eigen rechten die in het Wetboek van Strafvordering staan. U heeft recht op informatie over de zaak, op inzage in de stukken en op het toevoegen van eigen stukken, op bijstand door een advocaat en een tolk, op bescherming van uw privacy en veiligheid, op het spreekrecht bij ernstige misdrijven, en op vergoeding van uw schade in de strafzaak. Blijft vervolging uit, dan kunt u daarover beklag doen bij het gerechtshof. Deze rechten gelden ook voor nabestaanden. Ze werken alleen als u ze inroept; de meeste vragen om een verzoek, en dat is precies waar een advocaat u bij helpt.

Wie slachtoffer is

Slachtoffer is ieder die als rechtstreeks gevolg van een strafbaar feit vermogensschade of ander nadeel heeft ondervonden (artikel 51a Sv). Is iemand door het feit overleden, dan gelden de rechten voor de nabestaanden: de partner, de bloedverwanten in de rechte lijn en in de zijlijn tot en met de vierde graad, en de personen die van het slachtoffer afhankelijk waren. Hoe die positie in de praktijk werkt, staat bij rechten van nabestaanden in een strafzaak. De rechten gelden vanaf het eerste contact met de politie, niet pas vanaf de zitting.

Informatie over de zaak

Bij het eerste contact moet de politie u informeren over uw rechten en over de ondersteuning die er is (artikel 51ab Sv en artikel 5 Besluit slachtoffers van strafbare feiten). Daarna heeft u op verzoek recht op informatie over de voortgang: of een opsporingsonderzoek wordt gestart of gestaakt, of er wordt vervolgd, wat de verdachte ten laste wordt gelegd, wanneer de zitting is, wat de uitspraak is en of er hoger beroep wordt ingesteld (artikel 51ac Sv). Wordt besloten niet te vervolgen, dan ontvangt u die beslissing met de motivering, zodat u kunt beoordelen of u beklag wilt doen. Op verzoek hoort u ook wanneer de verdachte of veroordeelde vrijkomt of ontsnapt. Wat u kunt doen als de politie uw aangifte niet oppakt of de zaak wordt geseponeerd, leest u bij aangifte niet serieus genomen.

Inzage in het dossier en eigen stukken toevoegen

Op uw verzoek verleent de officier van justitie toestemming om kennis te nemen van de processtukken die voor u van belang zijn, en u kunt hem vragen stukken aan het dossier toe te voegen die u relevant vindt voor de beoordeling van de zaak of van uw schadevordering (artikel 51b Sv). Weigeren mag alleen op zwaarwegende gronden en met machtiging van de rechter-commissaris. Zo komen medische verklaringen, berichten en getuigen in het dossier die de politie niet zelf heeft verzameld. Hoe u dat aanpakt, staat bij processtukken inzien als slachtoffer.

Bijstand door een advocaat

U mag zich tijdens het onderzoek en op de zitting laten bijstaan door een advocaat, en daarnaast door iemand naar keuze; op de zitting kan een advocaat u ook vertegenwoordigen (artikel 51c Sv). Beheerst u het Nederlands onvoldoende, dan heeft u recht op een tolk en op vertaling van de stukken die u nodig heeft (artikel 51c en 51ca Sv). Bij een gewelds- of zedenmisdrijf met ernstig letsel is de advocaat kosteloos, zonder inkomenstoets; in andere zaken hangt het van uw inkomen af. Wat de advocaat doet en wat dat kost, leest u op de pagina over de slachtofferadvocaat.

Bescherming en privacy

De officier van justitie draagt zorg voor een correcte bejegening, en de politie beoordeelt al bij het eerste contact of u bijzondere bescherming nodig heeft (artikel 51aa Sv, artikel 10 Besluit slachtoffers). U mag domicilie kiezen, zodat uw woonadres niet in het dossier komt; u wordt niet vaker gehoord dan nodig en over uw privéleven worden alleen vragen gesteld die met het feit te maken hebben. Op de zitting kan de voorzitter regelen dat u in een aparte ruimte wacht, dat u wordt gehoord zonder oogcontact met de verdachte of via een videoverbinding, en dat de deuren gesloten zijn (artikel 288a Sv, artikel 12 Besluit slachtoffers). Hoe dat werkt en wat u zelf moet vragen, staat bij privacy en bescherming als slachtoffer.

Het spreekrecht

Bij misdrijven waarop acht jaar gevangenisstraf of meer staat en bij een reeks andere ernstige feiten, waaronder mishandeling met zwaar lichamelijk letsel, bedreiging, stalking en dood of letsel door schuld in het verkeer, mag u op de zitting een verklaring afleggen (artikel 51e Sv). U mag zeggen wat het feit met u heeft gedaan en ook wat u vindt van het bewijs en de straf. Het recht komt toe aan het slachtoffer zelf, aan nabestaanden en aan ouders van een minderjarig slachtoffer; op verzoek kan uw advocaat het woord voor u voeren (artikel 258 lid 3 Sv). Wat u kunt verwachten en hoe u zich voorbereidt, leest u bij het spreekrecht.

Schadevergoeding in de strafzaak

U kunt zich als benadeelde partij voegen en de strafrechter vragen de verdachte te veroordelen tot vergoeding van de schade die u rechtstreeks door het feit heeft geleden (artikel 51f Sv). Wijst de rechter toe, dan legt hij in de regel de schadevergoedingsmaatregel op, waarna de Staat het bedrag voor u int en na acht maanden uitkeert wat de dader nog niet heeft betaald. Hoe u de vordering opstelt en wat de strafrechter wel en niet kan beoordelen, staat bij voegen als benadeelde partij; wat er gebeurt als de dader niet betaalt, bij de schadevergoedingsmaatregel.

Beklag als niet wordt vervolgd

Besluit het Openbaar Ministerie de zaak te seponeren of niet verder te vervolgen, dan kunt u als rechtstreeks belanghebbende schriftelijk beklag doen bij het gerechtshof, dat het Openbaar Ministerie kan bevelen alsnog te vervolgen (artikel 12 Sv). Na een strafbeschikking of een kennisgeving van niet verdere vervolging geldt daarvoor een termijn van drie maanden.

Wat wij voor u doen

Wij bereiden uw vordering als benadeelde partij voor en staan u bij rond het spreekrecht en de zitting; u spreekt de advocaat die uw dossier ook voert.

Bespreek uw positie

Geen van deze rechten werkt vanzelf; de meeste vragen om een tijdig en goed onderbouwd verzoek, en de keuzes die u in de eerste weken maakt, bepalen de rest van de zaak. Wilt u weten welke rechten in uw situatie ertoe doen en hoe u ze inzet, neem dan contact op. Het eerste gesprek is kosteloos; bij een gewelds- of zedenmisdrijf met ernstig letsel is onze bijstand dat ook.

Bel 035 – 203 11 62 of mail info@vittorialaw.nl.