Wat houdt het spreekrecht precies in, en hoe bereid ik me daarop voor?

In het kort. Bij ernstige misdrijven mag u op de zitting zelf het woord voeren: over wat het feit met u heeft gedaan, en als u wilt ook over het bewijs en de straf die u passend vindt. U meldt vooraf schriftelijk aan de officier van justitie dat u wilt spreken, u bepaalt zelf of u dat zelf doet of uw advocaat het woord laat voeren, en u kunt daarnaast een schriftelijke slachtofferverklaring in het dossier laten opnemen. Het is een recht, geen plicht; wie het gebruikt, doet er goed aan de verklaring rustig en vooraf op te bouwen.

In welke zaken u mag spreken

Het spreekrecht bestaat bij misdrijven waarop naar de wettelijke omschrijving acht jaar gevangenisstraf of meer staat, en daarnaast bij een reeks met name genoemde feiten: onder meer de zedenmisdrijven, bedreiging, stalking, mishandeling met zwaar lichamelijk letsel of de dood tot gevolg, dood of zwaar letsel door schuld, afpersing en het veroorzaken van een verkeersongeval met dood of letsel (artikel 51e lid 1 Sv). Bij een eenvoudige mishandeling of een diefstal zonder geweld bestaat het dus niet; wel kunt u dan uw verhaal kwijt in de toelichting op uw schadevordering.

Wie het woord mag voeren

Het slachtoffer zelf, vanaf twaalf jaar en jonger als het kind zijn belangen voldoende kan overzien; voor jongere kinderen spreken de ouders of voogd, die daarnaast mogen vertellen wat het feit met henzelf heeft gedaan. Is het slachtoffer overleden, dan hebben de nabestaanden spreekrecht: de partner, de bloedverwanten en de personen die met het slachtoffer in gezinsverband leefden. Willen meer dan drie nabestaanden spreken en komen zij er samen niet uit, dan beslist de voorzitter wie het woord voert; de partner mag altijd. Kan het slachtoffer feitelijk niet spreken, bijvoorbeeld door het letsel, dan mogen de partner en één familielid dat namens hem doen (artikel 51e Sv). U kunt de voorzitter ook vragen het spreekrecht door uw advocaat te laten uitoefenen (artikel 258 lid 3 Sv); veel cliënten kiezen ervoor de verklaring zelf te schrijven en door de advocaat te laten voorlezen.

Wat u mag zeggen

Sinds 2016 is het spreekrecht onbeperkt. U mag vertellen wat het feit voor u heeft betekend, lichamelijk, psychisch en in uw dagelijks leven, maar u mag ook zeggen wat u van het bewijs vindt en welke straf u passend acht. De rechter is daar niet aan gebonden en hoeft er in het vonnis niet op in te gaan; uw verklaring is geen bewijsmiddel en u wordt door het spreekrecht geen getuige. Wil de rechter of de verdediging u iets vragen, dan loopt dat via de voorzitter, die zorg draagt voor een correcte bejegening (artikel 288a Sv).

Hoe u het regelt

Wie wil spreken, laat dat vóór de zitting schriftelijk aan de officier van justitie weten, zodat u tijdig wordt opgeroepen (artikel 51e lid 1 en 260 lid 2 Sv). In de praktijk gebeurt dat met het wensenformulier dat u van het Openbaar Ministerie ontvangt zodra de zaak bij het parket ligt; wij vullen het met u in. Op datzelfde formulier geeft u aan of u een schriftelijke slachtofferverklaring wilt laten opnemen in het dossier. Die verklaring leest de rechter voor de zitting en zij blijft in het dossier, ook als u op de dag zelf besluit niet te spreken. Bij een zedenmisdrijf of een ernstig geweldsmisdrijf is de verdachte die in voorlopige hechtenis zit verplicht bij de inhoudelijke behandeling aanwezig te zijn, zodat hij uw verklaring hoort; wilt u dat juist niet, dan kunt u de voorzitter vragen daarvan af te zien (artikel 258a Sv).

De voorbereiding

Een goede verklaring is concreet en geordend: wat er is gebeurd hoeft u niet opnieuw te vertellen, dat staat in het dossier; wat de rechter van u wil horen is wat er sindsdien is veranderd. Schrijf het uit, lees het hardop, en besluit pas daarna of u het zelf wilt uitspreken. Wij lezen mee, bespreken wat beter weg kan blijven omdat het de verdediging een opening geeft, en stemmen de verklaring af op de schadevordering, zodat beide hetzelfde verhaal vertellen. Wilt u de verdachte niet zien terwijl u spreekt, dan zijn daar maatregelen voor; die staan bij privacy en bescherming als slachtoffer. Een overzicht van al uw rechten vindt u bij wat zijn mijn rechten als slachtoffer; hoe uw schadevordering in de strafzaak werkt, bij voegen als benadeelde partij.

Wat wij voor u doen

Wij bereiden uw vordering als benadeelde partij voor en staan u bij rond het spreekrecht en de zitting; u spreekt de advocaat die uw dossier ook voert.

Bespreek uw verklaring

Wilt u weten of u in uw zaak spreekrecht heeft en hoe u het inzet, neem dan contact op. Het eerste gesprek is kosteloos; bij een gewelds- of zedenmisdrijf met ernstig letsel is onze bijstand dat ook. Wat wij verder voor u doen, staat op de pagina over de slachtofferadvocaat.

Bel 035 – 203 11 62 of mail info@vittorialaw.nl.