Rugklachten door tillen op het werk: is uw werkgever aansprakelijk?

Een hernia na jaren in de bouw, een rug die het begeeft in de zorg, chronische klachten na duizenden keren tillen in een magazijn of distributiecentrum. Anders dan bij een val of een machineongeval is er geen moment aan te wijzen waarop het misging, en juist daarom denken veel mensen dat er niets te halen valt. Dat is te somber, maar de zaak is wel bewerkelijker dan een gewoon arbeidsongeval. Dit stuk legt uit waar het op aankomt.

In het kort

Rugklachten door fysiek werk vallen onder dezelfde bepaling als een arbeidsongeval: artikel 7:658 BW. U moet aannemelijk maken dat u onder belastende omstandigheden heeft gewerkt en dat uw klachten daardoor kunnen zijn veroorzaakt. Lukt dat en heeft de werkgever zijn zorgplicht geschonden, dan wordt het verband tussen werk en klachten vermoed en is hij aansprakelijk, tenzij hij dat vermoeden ontzenuwt. De valkuil zit in het medisch bewijs: rugklachten hebben vaak meer dan één oorzaak.

Wat de werkgever had moeten doen

De zorgplicht bij fysieke belasting is in het Arbobesluit uitgewerkt. De werkgever moet de fysieke belasting beoordelen in zijn risico-inventarisatie en, waar dat redelijkerwijs kan, wegnemen: hulpmiddelen leveren zoals steekwagens, tilliften, rolcontainers of hoogteverstelbare werkbladen, het werk zo inrichten dat zwaar tillen wordt vermeden, en zorgen voor afwisseling in houding en taken. Waar tillen onvermijdelijk is, gelden praktijkrichtlijnen: als vuistregel geldt 23 kilogram als bovengrens onder optimale omstandigheden, en aanzienlijk minder zodra er ver moet worden gereikt, gedraaid, boven schouderhoogte of laag bij de grond wordt getild, of het tillen zich vaak herhaalt.

Instructie alleen is niet genoeg. Een tilinstructie op papier, een e-learning bij indiensttreding of een poster in de kantine ontslaat de werkgever niet van de plicht om hulpmiddelen te leveren en op het gebruik ervan toe te zien. Waar een hulpmiddel het risico wegneemt, gaat dat voor op instructie, precies zoals bij machines geldt dat afschermen voorgaat op waarschuwen.

Het bewijs: waar deze zaken op stranden

Het zwaartepunt ligt bij de vraag of uw klachten door het werk komen. De arbeidsrechtelijke omkeringsregel helpt daarbij: heeft u aannemelijk gemaakt dat u aan belastende omstandigheden was blootgesteld en dat uw klachten daardoor kunnen zijn ontstaan, en heeft de werkgever zijn zorgplicht geschonden, dan wordt het causaal verband vermoed. Maar die regel geldt niet als het verband te onwaarschijnlijk is.

Bij rugklachten is dat een reëel risico. Het gerechtshof 's-Hertogenbosch wees in 2022 een vordering af omdat uit het arbeidsdeskundig onderzoek niet bleek dat de functie werkelijk rugbelastend was: er was afwisseling in houding, de werkgever had technische maatregelen genomen, en de deskundigen achtten veroudering een waarschijnlijker verklaring. Ook een beroep op proportionele aansprakelijkheid strandde toen. Die uitspraak bespreken wij in beroepsziekte: hof wijst proportionele aansprakelijkheid af.

De les daaruit is niet dat rugzaken kansloos zijn, maar dat zij staan of vallen met de vraag hoe zwaar het werk werkelijk was. Wie kan laten zien hoeveel kilo's per dag, hoe vaak per uur, in welke houding en hoeveel jaren, en dat de werkgever daar geen hulpmiddelen tegenover zette, heeft een sterke zaak. Wie het bij "ik heb altijd zwaar werk gedaan" laat, heeft dat niet.

Wat u kunt vastleggen

Uw arbeidsverleden: welke functies, welke periodes, welke werkgevers. De feitelijke belasting: welke lasten, welke gewichten, hoeveel keer per dienst, met welke hulpmiddelen en welke er ontbraken. Verklaringen van collega's die hetzelfde werk deden, wegen zwaar, omdat zij de belasting van binnenuit kunnen beschrijven. Verder de stukken van de werkgever: de risico-inventarisatie, werkinstructies, aanschafbewijzen van hulpmiddelen, verslagen van periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek en uw verzuimhistorie.

Medisch is de tijdlijn beslissend. Klachten die zijn ontstaan of verergerd in een periode van aantoonbaar zware belasting, en die door huisarts of specialist in verband zijn gebracht met het werk, dragen de zaak. Meld uw klachten daarom bij de bedrijfsarts en vraag of hij een beroepsziekte meldt bij het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten.

Verjaring

Uw vordering verjaart vijf jaar nadat u bekend bent geworden met zowel de schade als de aansprakelijke partij, en in elk geval twintig jaar na de blootstelling. Bij klachten die langzaam opkomen, begint die vijfjaarstermijn pas te lopen zodra u wist dat uw rug door het werk kapot ging; een uitspraak van de bedrijfsarts of een diagnose is dan het startpunt. Wacht daarna niet: hoe sneller u handelt, hoe sterker uw positie, ook als het om oude dienstverbanden gaat. Meer daarover in beroepsziekte: is uw werkgever aansprakelijk?

Welke schade u kunt verhalen

Medische kosten en eigen risico, het verschil tussen uw loon en de uitkering, verlies aan verdienvermogen als u uw werk niet meer of minder kunt doen, pensioenschade, huishoudelijke hulp, verlies aan zelfwerkzaamheid en smartengeld. Juist bij rugklachten is omscholing vaak aan de orde; de kosten daarvan en het inkomensverschil in de tussentijd horen bij de schade.

Veelgestelde vragen

Ik heb geen ongeval gehad, alleen jarenlang zwaar werk. Kan ik dan claimen?
Ja. Artikel 7:658 BW ziet niet alleen op plotselinge ongevallen maar op alle schade die in de uitoefening van het werk ontstaat, dus ook op klachten door langdurige belasting.

Mijn werkgever zegt dat het door mijn leeftijd komt. Wat nu?
Dat is het gebruikelijke verweer. De vraag is of het werk in relevante mate heeft bijgedragen. Bij een aangetoonde zorgplichtschending en een belasting die de klachten kan verklaren, is het aan de werkgever om het verband te ontzenuwen; blijft er onzekerheid, dan kan de rechter proportioneel toerekenen.

Ik heb bij meerdere werkgevers zwaar getild. Wie spreek ik aan?
In beginsel allen bij wie de belasting relevant was. Op grond van artikel 6:99 BW kunnen zij ieder voor het geheel aansprakelijk zijn en het onderling verdelen.

Ik heb nooit geklaagd over de werkdruk. Is dat fataal?
Nee, maar het helpt niet. De werkgever moet ook zonder klacht de fysieke belasting beoordelen en beperken; een risico-inventarisatie die tillen niet noemt, werkt in zijn nadeel.

Bespreek uw rugklachten

Bij rugklachten door werk wordt de zaak beslist door de belasting die u kunt aantonen en door wat de werkgever daartegen heeft gedaan. Wij beoordelen dat, reconstrueren uw arbeidsverleden, schakelen zo nodig een arbeidsdeskundige in en stellen uw werkgever of oud-werkgever aansprakelijk.

Stuur een korte beschrijving van uw werk en uw klachten. U hoort binnen één werkdag of een aansprakelijkstelling kansrijk is en welke stukken u moet opvragen. Het eerste gesprek is kosteloos en bij erkende aansprakelijkheid betaalt de verzekeraar van uw werkgever onze kosten. Meer over uw rechten leest u op de pagina arbeidsongeval en werkgeversaansprakelijkheid. Bespreek uw zaak of bel 035 203 11 62.

mr. T.C. Warnsinck, advocaat