Letsel door agressie op het werk: is uw werkgever aansprakelijk?

Een verwarde patiënt die uithaalt, een klant die door het lint gaat aan de balie, een overval op de zaak, een reiziger die een conducteur bespuugt en slaat. Wie in de zorg, het onderwijs, de detailhandel, de horeca, het openbaar vervoer of de handhaving werkt, loopt een risico dat weinig andere beroepen kennen. Gaat het mis, dan blijft de vraag hangen wie de schade betaalt: de dader heeft vaak niets, en de werkgever wijst naar de dader.

In het kort

U heeft meestal drie routes naast elkaar. De dader is aansprakelijk uit onrechtmatige daad en u kunt uw schade in de strafzaak op hem verhalen. Uw werkgever is aansprakelijk op grond van artikel 7:658 BW wanneer hij het risico van agressie onvoldoende heeft beperkt, en dat is bij een bekend risico eerder regel dan uitzondering. En het Schadefonds Geweldsmisdrijven kan een tegemoetkoming geven, ook als de dader onbekend of onvermogend is.

De zorgplicht bij agressie is concreet

Sinds 2007 verplicht de Arbowet werkgevers uitdrukkelijk beleid te voeren tegen psychosociale arbeidsbelasting, en agressie en geweld vallen daar met zoveel woorden onder. Dat is geen papieren verplichting. Van een werkgever in een risicosector wordt verwacht dat hij het risico in zijn risico-inventarisatie benoemt, maatregelen treft die daarbij passen en op de naleving toeziet.

Welke maatregelen dat zijn, hangt af van het werk. In de detailhandel en de horeca gaat het om camera's, afgeschermde kassa's, beperkt kasgeld, een overvalprocedure en niet alleen werken bij het sluiten. In de zorg om een goede overdracht van bekende risicopatiënten, voldoende bezetting, alarmknoppen en de mogelijkheid om te de-escaleren of weg te lopen. In het openbaar vervoer en de handhaving om cameratoezicht, portofoons, in duo's werken en achtervangprocedures. Overal geldt bovendien: training in het omgaan met agressie, en opvang en nazorg achteraf.

Ontbreekt zo'n maatregel terwijl het risico bekend was, dan schendt de werkgever zijn zorgplicht. Bekend zijn kan blijken uit eerdere incidenten, uit meldingen van collega's, uit een agressieregistratie of simpelweg uit de aard van het werk.

Wat u moet aantonen en wat de werkgever moet bewijzen

U hoeft alleen aan te tonen dat u schade heeft geleden tijdens uw werk. Daarna is het aan de werkgever om te bewijzen dat hij alle redelijkerwijs nodige maatregelen had getroffen. Hij zal aanvoeren dat het incident onvoorspelbaar was en dat een agressieve klant nu eenmaal niet te voorkomen is. Die stelling houdt zelden stand als het risico in de branche bekend is en er geen protocol, geen training of geen alarmvoorziening was.

Bij psychische gevolgen, zoals angstklachten of een posttraumatische stressstoornis na een overval, geldt dezelfde norm. Wel is daar het causaal verband een groter punt; wat daarbij komt kijken, leest u in burn-out en psychische schade door werk.

De dader: de strafzaak als tweede route

Naast uw werkgever kunt u de dader aanspreken. Doe aangifte en geef aan dat u schade wilt vorderen; u kunt zich dan als benadeelde partij voegen in de strafzaak, zonder eigen procedure en zonder griffierecht. Wijst de rechter uw vordering toe, dan legt hij meestal de schadevergoedingsmaatregel op, zodat het Centraal Justitieel Incassobureau int en de Staat bij geweldsmisdrijven na acht maanden uitkeert als de dader niet betaalt. Hoe dat werkt, leest u op de pagina slachtofferrecht.

Bijstand door een advocaat is bij een geweldsmisdrijf voor u kosteloos. De twee routes sluiten elkaar niet uit: wat de dader betaalt, wordt verrekend met wat u van de werkgever vordert, maar de vorderingen naast elkaar instellen vergroot de kans dat uw schade werkelijk wordt vergoed.

Als de dader onbekend of onvermogend is

Dan blijft het Schadefonds Geweldsmisdrijven over: een tegemoetkoming voor slachtoffers van een opzettelijk geweldsmisdrijf met ernstig letsel, ongeacht of de dader bekend is. De aanvraag moet binnen tien jaar en de bedragen zijn forfaitair. Meer daarover in hoe werkt het Schadefonds Geweldsmisdrijven.

Wat u nu moet doen

Doe aangifte, ook als collega's zeggen dat het "erbij hoort". Laat uw letsel dezelfde dag door een arts vastleggen, en meld ook psychische klachten; die komen vaak pas na weken opzetten en zijn zonder documentatie later moeilijk hard te maken. Meld het incident schriftelijk bij uw werkgever en vraag of het in het incidentenregister is opgenomen en of het bij de Arbeidsinspectie is gemeld.

Vraag daarna om de stukken die de zorgplicht raken: het agressieprotocol, de risico-inventarisatie, de registratie van eerdere incidenten en het bewijs dat u training heeft gehad. Juist die registratie van eerdere incidenten is beslissend, want daarmee toont u aan dat het risico bekend was.

Welke schade u kunt verhalen

Medische kosten en eigen risico, therapiekosten, gemist inkomen, verlies aan verdienvermogen bij langdurige uitval, huishoudelijke hulp, beschadigde eigendommen en smartengeld. Bij geweld tegen personen wordt het smartengeld doorgaans hoger vastgesteld dan bij een ongeval, omdat er sprake is van opzet en aantasting in de persoon.

Veelgestelde vragen

Mijn werkgever zegt dat hij niets kon doen aan een agressieve klant. Klopt dat?
Zelden. Hij hoeft agressie niet te voorkomen, maar wel het risico te beperken met protocollen, training, bezetting en beveiliging, en op te treden zodra hij weet dat er een risico is. Kan hij dat niet aantonen, dan is hij aansprakelijk.

Kan ik zowel de dader als mijn werkgever aanspreken?
Ja. U kunt beide vorderingen naast elkaar instellen; dubbele vergoeding van dezelfde schade is niet mogelijk, maar de kans dat u daadwerkelijk betaald krijgt, wordt er groter door.

Ik ben alleen bedreigd, niet geslagen. Is dat genoeg?
Ja, mits u schade heeft. Angstklachten na een bedreiging of overval zijn schade, en smartengeld is niet beperkt tot lichamelijk letsel.

Ik werk als uitzendkracht in de zorg. Wie is aansprakelijk?
Zowel het uitzendbureau als de instelling waar u werkte, op grond van artikel 7:658 lid 4 BW. Spreek beide aan; lees meer in geldt de bescherming ook voor zzp'ers, uitzendkrachten en vrijwilligers.

Bespreek uw zaak

Bij agressie op het werk lopen twee sporen naast elkaar: de strafzaak tegen de dader en de aansprakelijkheid van uw werkgever. Wij beoordelen welke route in uw geval het meest oplevert, voeren beide waar dat kan, en zorgen dat uw schade in de strafzaak goed wordt onderbouwd.

Stuur een korte beschrijving van wat er is gebeurd. U hoort binnen één werkdag wat uw positie is. Het eerste gesprek is kosteloos; bij een geweldsmisdrijf is onze bijstand aan u als slachtoffer kosteloos, en bij erkende aansprakelijkheid van uw werkgever betaalt diens verzekeraar onze kosten. Meer over uw rechten leest u op de pagina arbeidsongeval en werkgeversaansprakelijkheid. Bespreek uw zaak of bel 035 203 11 62.

mr. T.C. Warnsinck, advocaat