Wanneer is er sprake van ongelukkige samenloop van omstandigheden?
In het kort. Van een ongelukkige samenloop van omstandigheden is sprake wanneer schade ontstaat door een min of meer toevallige combinatie van factoren, zonder dat het gedrag van een ander onrechtmatig is. Volgens vaste rechtspraak is er dan geen aansprakelijkheid: het aansprakelijkheidsrecht is geen pechverzekering. Het verweer komt vaak voor bij sport, spel en alledaagse situaties. Bij een arbeidsongeval gaat het zelden op, omdat de werkgever moet bewijzen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan. Beslissend is steeds de aard van het gedrag, niet de ernst van het letsel.
Niet iedere schade leidt tot aansprakelijkheid
Iemand loopt letsel op, er ontstaat schade, en toch volgt geen schadevergoeding. In het aansprakelijkheidsrecht komt dat geregeld voor, doordat de gebeurtenis wordt gezien als een ongelukkige samenloop van omstandigheden: er is schade ontstaan, maar zij is niet het gevolg van gedrag dat als onrechtmatig kan worden aangemerkt. Volgens vaste rechtspraak is er geen aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad wanneer het letsel het gevolg is van een min of meer toevallige ongelukkige samenloop van omstandigheden.
Dat uitgangspunt past in het Nederlandse recht. Dat een ongeval heeft plaatsgevonden, betekent nog niet dat een ander zijn zorgplicht heeft geschonden. Een zekere mate van pech, onvoorzichtigheid en alledaags risico hoort bij het maatschappelijk verkeer, en niet ieder ongeluk kan op een ander worden afgewenteld. Het aansprakelijkheidsrecht is geen algemene pechverzekering.
Wat ermee wordt bedoeld
Het gaat om een situatie waarin schade ontstaat door een ongelukkige combinatie van factoren, zonder dat de gedraging van de ander de grens naar aansprakelijkheid overschrijdt. Meestal betreft het gewone menselijke handelingen in alledaagse, informele of sportieve situaties, waarbij achteraf iets misgaat. Voor aansprakelijkheid is ook vereist dat de schade juridisch aan het handelen van een ander kan worden toegerekend en daarmee in causaal verband staat.
Waar het leerstuk vaak opkomt
Het speelt vooral bij sport en spel en in andere informele situaties. Springen twee voetballers tegelijk naar een bal en botsen zij met de hoofden, dan is van aansprakelijkheid niet snel sprake. Ook buiten de sport komt de lijn terug: een kind dat in een ballenbak gewond raakte door een speelse duw ( Rb. Limburg 2018), een bezoeker die in een escaperoom zijn hoofd stootte ( Rb. Midden-Nederland 2019), een meisje dat op een glijbaan werd geraakt door een jongen die direct na haar gleed. In al die gevallen woog de gedachte dat het letsel het gevolg was van een tragische samenloop, zonder dat aan de eisen voor aansprakelijkheid was voldaan.
Ook in het ambtenarenrecht komt het leerstuk voor. De Centrale Raad van Beroep oordeelde dat een politieambtenaar die uitgleed in een plas koffie bij een kopieerapparaat slachtoffer was van een ongelukkige samenloop ( CRvB 2010), en evenzo bij een ambtenaar die knieletsel opliep doordat een hek tijdens een alarmmelding terugsloeg ( CRvB 2013). Die uitspraken zijn gewezen binnen een eigen normenkader en zeggen weinig over een civiele vordering van een werknemer.
Waarom het verweer bij een arbeidsongeval zelden opgaat
Op de werkvloer ligt het wezenlijk anders. Bij een onrechtmatige daad moet de benadeelde aantonen dat de ander onzorgvuldig handelde; artikel 7:658 BW keert die verhouding grotendeels om. De werknemer hoeft alleen aannemelijk te maken dat hij schade leed in de uitoefening van zijn werkzaamheden. Daarna moet de werkgever bewijzen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan. Lukt dat niet, dan is hij aansprakelijk, ook als de toedracht op het eerste gezicht op toeval lijkt. Alleen opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer ontslaat hem, en daarmee is de rechtspraak uiterst terughoudend. Wie op het werk van een trap of ladder valt, hoeft zich dus niet neer te leggen bij de mededeling dat het pech was.
Waar de grens ligt
Dat een zaak zich in de sfeer van pech afspeelt, betekent niet dat aansprakelijkheid altijd ontbreekt. De grens wordt overschreden wanneer het gedrag van de ander, gelet op alle omstandigheden, wel als onzorgvuldig moet worden beschouwd. In een zwembadzaak die op het eerste gezicht leek op een zaak zonder aansprakelijkheid, kwam de rechter wel tot aansprakelijkheid, omdat het knipperlicht bij de glijbaan op rood bleek te staan. Het komt steeds aan op een nauwkeurige beoordeling van de feiten.
Het verschil met gevaarzetting ligt in de mate van het risico. Niet elk risico is onrechtmatig; pas wie meer gevaar in het leven roept dan in de omstandigheden aanvaardbaar is, handelt onrechtmatig. Daarbij wegen de kans op een ongeval, de aard en ernst van de mogelijke schade en de bezwaarlijkheid van voorzorgsmaatregelen. De ernst van het letsel is dus niet beslissend, maar de aard van het gedrag en de omstandigheden waarin het plaatsvond.
Waarom het verweer zo krachtig is
Het verweer brengt de zaak terug naar de kernvraag of er juridisch verwijtbaar is gehandeld. Voor verzekeraars is het een manier om duidelijk te maken dat niet iedere nare gebeurtenis een schadeplicht schept; voor benadeelden is het een waarschuwing dat meer nodig is dan het bewijs dat er een ongeluk is gebeurd. De toedracht, de setting, waarschuwingen, toezicht, de aard van de handeling en de voorzienbaarheid van het risico bepalen de uitkomst.
Wat wij voor u doen
Wij toetsen of het beroep op een ongelukkige samenloop standhoudt, brengen de feiten in kaart die de grens naar aansprakelijkheid bepalen, en stellen de wederpartij aansprakelijk als die grens is overschreden.
Wat het u kost
Staat de aansprakelijkheid vast, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 lid 2 BW in de regel voor rekening van de aansprakelijke partij. Wat bijstand verder kost en welke afspraak wij maken zolang de aansprakelijkheid in geschil is, leest u op de pagina over kosten.
Neem contact op
Stelt de wederpartij dat uw letsel een ongelukkige samenloop was?
Bel 035 – 203 11 62 of mail info@vittorialaw.nl. Het eerste gesprek is kosteloos. U spreekt direct de advocaat die uw dossier ook voert, en u hoort binnen één werkdag van ons.
Bespreek uw zaakVeelgestelde vragen
Wie moet bewijzen dat er geen sprake was van toeval?
Bij een onrechtmatige daad de benadeelde: die moet stellen en zo nodig bewijzen dat de ander onzorgvuldig handelde. Bij een arbeidsongeval is dat vrijwel omgekeerd, omdat de werkgever moet bewijzen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan.
Betekent ernstig letsel dat er wel iemand aansprakelijk moet zijn?
Nee. De ernst van het letsel zegt niets over de vraag of het gedrag dat eraan voorafging onaanvaardbaar was.
Geldt dit ook bij sport en spel?
Juist daar. Deelnemers aanvaarden over en weer een verhoogd risico, en gedragingen die daarbuiten onzorgvuldig zouden zijn, leveren binnen het spel niet snel aansprakelijkheid op. De grens ligt bij gedrag dat ook binnen het spel niet te verwachten viel.
De verzekeraar beroept zich hierop. Wat kan ik doen?
Vraag om een onderbouwing van de toedracht. Het verweer valt of staat met de feiten: wat er precies gebeurde, welke waarschuwingen er waren, welk toezicht er was en hoe voorzienbaar het risico was.
Kan ik mijn eigen verzekering aanspreken als niemand aansprakelijk is?
Dat kan, bijvoorbeeld een ongevallenverzekering of uw zorgverzekering voor de medische kosten. Die keren uit ongeacht de aansprakelijkheidsvraag.
Verwante onderwerpen
Uw zaak laten beoordelen?
Heeft u schade geleden of bent u verwikkeld in een geschil over aansprakelijkheid, schade of bewijs?
Vittoria Law beoordeelt uw juridische positie, brengt de belangrijkste risico’s in kaart en denkt mee over de meest effectieve vervolgstap.
