Dat een gedraging onrechtmatig is, betekent nog niet automatisch dat zij ook voor rekening van de dader komt. Juist daar komt het vereiste van toerekenbaarheid in beeld. In de praktijk is dat een cruciale schakel. Veel mensen denken dat alleen opzettelijk of bewust verkeerd handelen tot aansprakelijkheid leidt. Het civiele recht ligt anders. Toerekenbaarheid is ruimer dan schuld in alledaagse zin.

Wat is toerekenbaarheid?

Toerekenbaarheid betekent dat een onrechtmatige daad juridisch aan de dader kan worden toegeschreven. Art. 6:162 BW sluit daarbij aan bij een systeem waarin niet alleen schuld beslissend is, maar ook de wet en de verkeersopvattingen een zelfstandige rol spelen. Daardoor kan aansprakelijkheid ook bestaan in gevallen waarin geen klassieke morele verwijtbaarheid aanwezig is, maar waarin het recht toch oordeelt dat de gevolgen voor rekening van de betrokkene moeten komen. Wie eerst de basis van deze aansprakelijkheidsvorm wil teruglezen, vindt die in Wat is een onrechtmatige daad? Uitleg van art. 6:162 BW.

Is schuld altijd nodig?

Nee. Dat is juist een van de belangrijkste punten van het civiele aansprakelijkheidsrecht. Schuld is wel een belangrijke grondslag voor toerekening, maar niet de enige. Het ontbreken van schuld betekent dus niet automatisch dat aansprakelijkheid ontbreekt. De verkeersopvattingen kunnen meebrengen dat een gedraging toch aan iemand wordt toegerekend. Daarmee onderscheidt het civiele recht zich ook van het strafrecht, dat veel sterker werkt met gradaties van opzet en schuld. Wie wil zien hoe dit past binnen de bredere systematiek van art. 6:162 BW, kan daarbij ook Wanneer is iets onrechtmatig?

Maakt het verschil of iemand opzettelijk of onvoorzichtig handelde?

In het civiele recht meestal niet voor de vraag óf aansprakelijkheid bestaat. Opzet, grove schuld en lichte schuld leiden in beginsel tot dezelfde aansprakelijkheid voor de ontstane schade. Wel kan de mate van verwijtbaarheid later een rol spelen bij de omvang van de schadevergoeding, de toerekening van schade of andere correcties binnen het aansprakelijkheidsrecht. Daarmee is schuld niet onbelangrijk, maar zij staat niet centraal op dezelfde manier als in het strafrecht. Dat werkt vervolgens door in de vraag welke schade uiteindelijk vergoed moet worden, zoals uitgebreider aan de orde komt in Wanneer krijg je schadevergoeding bij een onrechtmatige daad?

Waarom is dit in de praktijk belangrijk?

Voor benadeelden is dit van belang omdat een zaak niet te snel moet worden opgegeven wanneer de wederpartij stelt dat hem persoonlijk geen ernstig verwijt treft. Voor de aangesproken partij is het even belangrijk, omdat toerekenbaarheid niet automatisch uit de fout volgt. Er moet steeds worden bekeken op welke grond het recht de gedraging voor zijn rekening laat komen. Juist daardoor is toerekenbaarheid geen formaliteit, maar een zelfstandige juridische toets. In dat opzicht vormt dit onderwerp ook een brug naar Wat is relativiteit bij aansprakelijkheid?, omdat pas na de vraag of een gedraging kan worden toegerekend, scherp kan worden gekeken naar de vraag of de norm de geleden schade ook werkelijk beschermt.

Neem contact op

Twijfel over toerekenbaarheid? Wilt u weten of een onrechtmatige daad in uw zaak juridisch aan de wederpartij kan worden toegerekend? Vittoria Law beoordeelt graag uw positie.