Affectieschade: bedragen en wie er recht op heeft

Een eigen aanspraak voor naasten

Wie een partner of kind verliest, of ziet dat een kind na een ongeval nooit meer de oude wordt, lijdt schade die zich niet in een rekensom laat vangen. Tot 2019 kende het Nederlandse recht daarvoor geen vergoeding: alleen het slachtoffer zelf kon smartengeld vorderen. Sinds 1 januari 2019 is dat anders. Naasten en nabestaanden hebben een eigen aanspraak, die losstaat van de vordering van het slachtoffer en van de nalatenschap.

De wettelijke grondslag

Affectieschade is geregeld in artikel 6:107 lid 1 sub b BW voor het geval het slachtoffer ernstig en blijvend letsel heeft, en in artikel 6:108 lid 3 BW voor het geval het slachtoffer is overleden. In beide gevallen moet een ander aansprakelijk zijn voor de gebeurtenis die het letsel of het overlijden veroorzaakte; zonder aansprakelijke partij is er geen recht op vergoeding. De aansprakelijke betaalt, of zijn verzekeraar: bij een verkeersongeval doorgaans de WAM-verzekeraar, bij een misdrijf de dader zelf, met het Schadefonds Geweldsmisdrijven als terugvaloptie.

Het bedrag staat vast. De wetgever heeft er bewust van afgezien de omvang van het verdriet door een rechter te laten vaststellen, om nabestaanden een pijnlijke discussie over de intensiteit van hun relatie te besparen. De vergoeding wordt dus niet hoger naarmate het verlies zwaarder weegt: zij staat voor erkenning en genoegdoening, niet voor compensatie.

Wanneer letsel ernstig en blijvend is

Bij overlijden speelt die vraag niet; bij letsel is zij vrijwel altijd het strijdpunt. De wet definieert het begrip niet. In de parlementaire geschiedenis is als richtsnoer ongeveer 70% blijvende functionele invaliditeit genoemd. De Hoge Raad heeft dat percentage in zijn arrest van 30 november 2021 (ECLI:NL:HR:2021:1750) als uitgangspunt aanvaard, maar niet als harde ondergrens: ook bij een lager percentage kan het letsel met de overige gevolgen zo ingrijpend zijn dat het leven van de naaste wezenlijk verandert. Verzekeraars voeren op dit punt het scherpst verweer, en een medisch onderbouwde vaststelling van de blijvende gevolgen is vaak beslissend.

Wie recht heeft op affectieschade

De kring van gerechtigden staat limitatief in artikel 6:107 lid 2 en artikel 6:108 lid 4 BW: de echtgenoot of geregistreerd partner, de levensgezel met wie duurzaam een gemeenschappelijke huishouding werd gevoerd, de ouders en de kinderen, degene die duurzaam in gezinsverband voor het slachtoffer zorgde, en degene voor wie het slachtoffer zo zorgde. Onder die laatste twee vallen pleegouders en pleegkinderen, maar bijvoorbeeld ook het kleinkind dat door een grootouder werd grootgebracht. Daarnaast is er een restcategorie voor wie in een zodanig nauwe persoonlijke relatie tot het slachtoffer stond dat de redelijkheid en billijkheid een vergoeding meebrengen; die wordt terughoudend toegepast.

Broers en zussen staan niet in de opsomming. Zij zijn aangewezen op de restcategorie, en moeten de aard en intensiteit van de band concreet onderbouwen. Een wetsvoorstel dat broers en zussen standaard in de kring opneemt en de bedragen met ongeveer 12,5% verhoogt, ging op 24 november 2025 in consultatie; de Raad van State bracht er op 26 augustus 2026 een kritisch advies over uit. Wet is het nog niet.

De bedragen

De bedragen volgen uit het Besluit vergoeding affectieschade en zijn sinds 2019 niet geïndexeerd. Zij hangen af van de relatie tot het slachtoffer, van de vraag of het om letsel of overlijden gaat, en van de vraag of de oorzaak een misdrijf was.

Affectieschade kan alleen worden gevorderd als de gebeurtenis op of na 1 januari 2019 plaatsvond. En eigen schuld van het slachtoffer werkt door in de vordering van de naaste: droeg het slachtoffer zelf bij aan het ongeval, dan wordt de vergoeding op grond van artikel 6:101 BW naar evenredigheid verminderd.

Affectieschade is geen shockschade

Beide vorderingen komen toe aan een ander dan het directe slachtoffer, en worden daarom vaak verward. Affectieschade vergoedt het verdriet om wat een dierbare is overkomen; de relatie is beslissend en het bedrag staat vast. Shockschade vergoedt het eigen geestelijk letsel dat ontstaat door de directe confrontatie met de gebeurtenis of met de ernstige gevolgen daarvan; daar staan de aard van de confrontatie en het aantoonbare psychische letsel centraal, en wordt de schade concreet begroot. Sinds HR 28 juni 2022 (ECLI:NL:HR:2022:958) zijn de eisen voor shockschade verruimd. De vorderingen kunnen naast elkaar bestaan; zie schadevergoeding voor nabestaanden.

Vorderen bij de verzekeraar of in de strafzaak

Is het letsel of het overlijden het gevolg van een misdrijf, dan kunt u zich als benadeelde partij in het strafproces voegen. Omdat affectieschade een vast bedrag is, leent zij zich bij uitstek voor behandeling in de strafzaak. Wordt de vordering toegewezen met de schadevergoedingsmaatregel, dan int het CJIB voor u, en bij gewelds- en zedenmisdrijven keert de Staat het bedrag uit als de veroordeelde na acht maanden niet heeft betaald; zie voegen als benadeelde partij.

Gaat het om een ongeval zonder strafzaak, dan dient u de vordering rechtstreeks bij de aansprakelijke partij of haar verzekeraar in, samen met de overige posten. Welke posten dat bij overlijden zijn, leest u bij schadevergoeding voor nabestaanden. De vordering verjaart in beginsel vijf jaar nadat u met de schade en de aansprakelijke bekend werd; wacht niet tot de strafzaak is afgerond.

Wat wij voor u doen

Wij stellen vast of u tot de kring van gerechtigden behoort, onderbouwen waar nodig het ernstige en blijvende karakter van het letsel of uw nauwe band, en vorderen de affectieschade samen met uw overige schade.

Wat het u kost

Staat de aansprakelijkheid vast, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 lid 2 BW in de regel voor rekening van de aansprakelijke partij. Wat bijstand verder kost en welke afspraak wij maken zolang de aansprakelijkheid in geschil is, leest u op de pagina over kosten.

Neem contact op

Veelgestelde vragen

Hoe hoog is affectieschade?

Tussen € 12.500 en € 20.000, afhankelijk van uw relatie tot het slachtoffer, of het om letsel of overlijden gaat en of de oorzaak een misdrijf was.

Hebben broers en zussen recht op affectieschade?

Niet standaard. Zij moeten een beroep doen op de restcategorie en aantonen dat zij in een bijzonder nauwe relatie tot het slachtoffer stonden.

Moet ik mijn verdriet bewijzen?

Nee. Het bedrag staat vast en de rechter onderzoekt de intensiteit van uw verdriet niet. U moet wel aantonen dat u tot de kring van gerechtigden behoort.

Kan ik naast affectieschade ook shockschade vorderen?

Ja, als u door de confrontatie met het ongeval of de gevolgen daarvan zelf psychisch letsel heeft opgelopen. De vorderingen bestaan naast elkaar.

Geldt affectieschade ook voor ongevallen van vóór 2019?

Nee. De gebeurtenis moet op of na 1 januari 2019 hebben plaatsgevonden.

Verwante onderwerpen

• Schadevergoeding voor nabestaanden
• Smartengeld: bedragen
• Voegen als benadeelde partij
• Hoe werkt het Schadefonds Geweldsmisdrijven?