Kan ik als nabestaande ook schadevergoeding krijgen?

Wie een partner, kind of ouder verliest door een ongeval of een misdrijf, denkt niet als eerste aan geld. Toch komt het onvermijdelijk op u af: de uitvaart, het wegvallen van een inkomen, de kosten van hulp die uw dierbare tot dat moment vanzelfsprekend gaf. Het Nederlandse recht erkent die schade. Sinds 2019 erkent het bovendien het verdriet zelf.

Nabestaanden hebben daardoor een zelfstandige vordering op degene die aansprakelijk is. Die vordering staat los van de nalatenschap en los van de erfgenamen. U vordert niet namens de overledene, maar voor uzelf. Wie dat onderscheid scherp houdt, verliest geen aanspraken. Vittoria Law begeleidt families bij dat traject.

Waar bestaat de schade van een nabestaande uit?

De wet onderscheidt drie posten, elk met een eigen grondslag en een eigen kring van gerechtigden.

Affectieschade is de vergoeding voor het verdriet om het overlijden of het ernstig en blijvend letsel van een naaste. Het bedrag staat vast: het is een forfait, geen begroting. Daarmee wordt geen leed afgekocht — de wetgever heeft uitdrukkelijk gekozen voor erkenning en genoegdoening.

Gederfd levensonderhoud weegt in de praktijk het zwaarst en wordt het vaakst onderschat. Wie financieel afhankelijk was van de overledene, kan het verlies aan levensonderhoud vorderen op grond van artikel 6:108 lid 1 BW. Dat gaat verder dan het gemiste salaris: ook de zorg voor de huishouding en voor de kinderen die de overledene op zich nam, telt mee. De berekening loopt over de hele resterende looptijd en vergt vrijwel altijd een rekenkundig rapport.

Uitvaartkosten komen op grond van artikel 6:108 lid 2 BW voor rekening van de aansprakelijke partij, voor zover zij passen bij de omstandigheden van de overledene.

Daarnaast staat de mogelijkheid van shockschade: een zelfstandige vordering wegens eigen geestelijk letsel, bijvoorbeeld doordat u met de gevolgen van het ongeval of misdrijf werd geconfronteerd. Sinds het arrest van de Hoge Raad van 28 juni 2022 zijn de eisen daarvoor verruimd. Shockschade en affectieschade sluiten elkaar niet uit; wanneer welke vordering opgaat, leest u in wanneer heb ik recht op shockschade of affectieschade.

Wie heeft recht op affectieschade?

De kring van gerechtigden is limitatief opgesomd in artikel 6:107 lid 2 en artikel 6:108 lid 4 BW. Daartoe behoren de echtgenoot of geregistreerd partner, de levensgezel met wie duurzaam een gemeenschappelijke huishouding werd gevoerd, ouders en kinderen, pleegouders en pleegkinderen, en degene die duurzaam in gezinsverband voor het slachtoffer zorgde of door het slachtoffer werd verzorgd.

Broers en zussen staan niet in die opsomming. Zij kunnen uitsluitend een beroep doen op de restcategorie: een zodanig nauwe persoonlijke relatie dat redelijkheid en billijkheid een vergoeding meebrengen. Dat is een hoge drempel en vraagt om concrete onderbouwing. Een wetsvoorstel dat broers en zussen wél standaard in de kring opneemt en de bedragen met ongeveer 12,5% verhoogt, is in behandeling maar op dit moment nog niet in werking getreden. Dossiers waarin een broer of zus meevordert, verdienen daarom bijzondere aandacht.

Wat zijn de bedragen?

De bedragen volgen uit het Besluit vergoeding affectieschade en zijn sinds 2019 niet geïndexeerd. Zij lopen uiteen van € 12.500 tot € 20.000, afhankelijk van de relatie tot het slachtoffer, van de vraag of sprake is van ernstig en blijvend letsel dan wel overlijden, en of de oorzaak een misdrijf was.

Voor de echtgenoot, geregistreerd partner of levensgezel, voor minderjarige kinderen en hun ouders, voor meerderjarige thuiswonende kinderen en hun ouders, voor pleegkinderen en pleegouders en voor wie duurzaam in gezinsverband zorgt, gelden de hoogste bedragen: € 15.000 bij ernstig en blijvend letsel, € 17.500 bij overlijden, € 17.500 bij letsel door een misdrijf en € 20.000 bij overlijden door een misdrijf.

Voor meerderjarige niet-thuiswonende kinderen en hun ouders en voor overige nauwe persoonlijke relaties liggen de bedragen een stap lager: € 12.500 bij ernstig en blijvend letsel, € 15.000 bij overlijden, € 15.000 bij letsel door een misdrijf en € 17.500 bij overlijden door een misdrijf.

Twee beperkingen verdienen vermelding. Affectieschade kan alleen worden gevorderd als de schadeveroorzakende gebeurtenis op of na 1 januari 2019 heeft plaatsgevonden. En eigen schuld van het slachtoffer werkt door: is het slachtoffer zelf deels verantwoordelijk voor het ongeval, dan wordt de vergoeding naar evenredigheid verminderd. Hoe die verdeling uitpakt bij een aanrijding, leest u in wie is aansprakelijk bij een verkeersongeval.

Vorderen in de strafzaak of civiel?

Is de dood het gevolg van een misdrijf, dan kunt u zich als benadeelde partij voegen in het strafproces op grond van artikel 51f Sv. Dat heeft praktische voordelen: de procedure kost u niets, en wijst de strafrechter de vordering toe met oplegging van de schadevergoedingsmaatregel, dan int het CJIB voor u. Bij gewelds- en zedenmisdrijven keert de Staat het toegewezen bedrag bovendien uit als de veroordeelde na acht maanden niet heeft betaald.

Daar staat een beperking tegenover. De strafrechter behandelt de vordering niet als zij een onevenredige belasting van het strafgeding oplevert. Een omvangrijke berekening van gederfd levensonderhoud loopt dat risico. In die gevallen is een gesplitste aanpak vaak verstandiger: het forfaitaire deel in de strafzaak, het complexe deel civiel of rechtstreeks tegen de verzekeraar. Zie hoe voeg ik mij als benadeelde partij in het strafproces en wat is de schadevergoedingsmaatregel.

Blijft de dader onbekend of biedt hij geen verhaal, dan kan het Schadefonds Geweldsmisdrijven uitkomst bieden. Uw overige positie in de strafzaak — spreekrecht, inzage in het dossier, informatie over de verdachte — zetten wij uiteen bij uw rechten als nabestaande in een strafzaak.

Uit de praktijk

Wij stonden de ouders bij van een jongeman die bij een verkeersongeval om het leven kwam. Naast de uitvaartkosten vorderden wij affectieschade van € 17.500 per ouder. De aansprakelijke verzekeraar betwistte aanvankelijk de omvang van het aandeel in de huishoudelijke taken dat hun zoon op zich nam; met verklaringen uit de directe omgeving is die post alsnog volledig vergoed.

Let op de termijn

Een vordering tot schadevergoeding verjaart in beginsel vijf jaar nadat u bekend bent met de schade en met de aansprakelijke partij. Bij een misdrijf kan een langere termijn gelden. Wacht niet af tot de strafzaak is afgerond: stuit de verjaring tijdig en stel de aansprakelijke partij schriftelijk aansprakelijk.

Wat kost dit u?

Is een ander aansprakelijk, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 BW voor rekening van de aansprakelijke partij. In de meeste dossiers betekent dat: geen kosten voor u. Voegt u zich in het strafproces, dan draagt u ook daar geen proceskosten. Wij zetten de mogelijkheden op een rij bij wat kost een letselschadeadvocaat.

Tot slot

Geen bedrag maakt goed wat u is overkomen. Wel bepaalt de wijze waarop de vordering wordt opgebouwd of u de erkenning krijgt waar u recht op heeft, en of de financiële gevolgen van het verlies daadwerkelijk worden gedragen door degene die ze heeft veroorzaakt.

Wilt u weten waar u als nabestaande aanspraak op heeft? Neem contact op met Vittoria Law voor een vertrouwelijk en vrijblijvend gesprek. Een uitgebreide toelichting op onze werkwijze vindt u op de pagina schadevergoeding voor nabestaanden.