Na een aanrijding, mishandeling, medische fout of bedrijfsincident is de eerste vraag vaak: hoeveel is mijn schade waard? Schade berekenen lijkt simpel, maar in de praktijk lopen mensen er regelmatig op vast. Wat valt er onder ‘schade’, welke posten mag je meenemen, en hoe maak je de begroting juridisch hard? In deze blog leggen we het stap voor stap uit — voor zowel slachtoffers van letselschade als ondernemers met bedrijfsschade — en verwijzen we onderweg naar de blogs op deze site die je per onderwerp verder helpen.

Wat is schade volgens de wet?

Schade is in beginsel het feitelijke nadeel dat je lijdt door een fout van een ander — bijvoorbeeld een onrechtmatige daad of een tekortkoming in een overeenkomst. De wet onderscheidt twee soorten schade: vermogensschade (artikel 6:96 BW) en ander nadeel dan vermogensschade — beter bekend als smartengeld (artikel 6:106 BW). Het uitgangspunt is dat de schadevergoeding je zoveel mogelijk terugbrengt in de toestand waarin je zónder de schadeveroorzakende gebeurtenis zou hebben verkeerd (artikel 6:103 BW). Dat klinkt logisch, maar het is ook precies waar de hele berekening om draait: niet meer en niet minder dan de werkelijke schade.

Vermogensschade bestaat uit twee onderdelen:

- Geleden verlies — de directe min op je vermogen: reparatiekosten, kapotte spullen, medische rekeningen, beschadigde inventaris of vervangingsaankopen.

- Gederfde winst — het voordeel dat je zónder het incident zou hebben gehad. Denk aan misgelopen omzet, een geweigerde opdracht of niet-uitgekeerde bonus.

Bij ingrijpend letsel of bij ernstige misdrijven kan daarnaast smartengeld worden gevorderd voor pijn, verdriet en gederfde levensvreugde. Hoe dat in een strafzaak werkt lees je in Schadevergoeding na mishandeling: wat kunt u vorderen?; ook als de dader wordt vrijgesproken kan vergoeding nog mogelijk zijn — zie Kunt u schadevergoeding krijgen bij vrijspraak van de dader?. Bij verlies van naasten of confrontatie met ernstig letsel speelt schokschade — daarover schreven we recent Schokschade na het Hoogeveen-arrest.

De 4 uitgangspunten bij schade berekenen

Of het nu om autoschade, letselschade berekenen of bedrijfsschade gaat: bij het berekenen van schadevergoeding gelden vier juridische uitgangspunten.

1. Volledige vergoeding van de werkelijke schade

Als benadeelde heb je in beginsel recht op vergoeding van je volledige, werkelijk geleden schade. Niet meer (geen ‘straf’ bovenop), maar ook niet minder. Of dat recht ook bestaat hangt eerst af van de aansprakelijkheidsvraag — daarvoor verwijzen we naar Wanneer ben ik aansprakelijk / kan ik iemand aansprakelijk stellen. Word je zélf aangesproken? Lees dan Wat moet ik doen als ik aansprakelijk gesteld ben?.

2. De rechter heeft begrotingsvrijheid (art. 6:97 BW)

Kan de schade niet exact worden vastgesteld? Dan begroot de rechter de schade op de wijze die het beste bij de aard van de schade past. Soms is dat een nauwkeurige berekening, soms een redelijke schatting. Die vrijheid is belangrijk, want toekomstige schade en gederfde winst zijn nooit met 100% zekerheid vast te leggen.

3. Concreet berekenen, tenzij abstract nodig is

Schade wordt in beginsel concreet berekend: er wordt gekeken naar de feiten en omstandigheden van jóuw geval. Welke kosten heb jij gemaakt, welke inkomsten ben jij misgelopen? Kan dat niet of is het juridisch onpraktisch? Dan stapt de rechter over op een abstracte schadeberekening: dan wordt aangesloten bij wat iemand in een vergelijkbare positie aan schade zou hebben geleden. Bij autoschade gebeurt dat veel: de waardevermindering op het moment van de aanrijding wordt als schade aangenomen, óók als je niet daadwerkelijk laat repareren. Hoe die aansprakelijkheid in het verkeer wordt vastgesteld lees je in Verkeersaansprakelijkheid: wie is aansprakelijk bij een ongeval?.

4. Berekenen op het moment dat de schade ontstaat

De schade wordt begroot op het moment dat zij ontstaat. Dat is om twee redenen belangrijk: vanaf dat moment is de vordering opeisbaar, én vanaf dat moment loopt de wettelijke rente (artikel 6:83 onder b BW). Bij blijvend letsel of langlopende bedrijfsschade ontstaan posten op verschillende momenten en worden zij vaak in deelvorderingen of in één eindafrekening verwerkt.

In 4 stappen schade berekenen

1.    Breng alle schadeposten in kaart. Maak een complete lijst van wat je hebt verloren of moet betalen. Vergeet ook indirecte posten niet: reiskosten, huishoudelijke hulp, annuleringskosten, gemiste omzet of vervangende inhuur. Voor ondernemers begint die inventarisatie bij Welke schadeposten vallen onder bedrijfsschade?.

2.    Onderbouw elke post met bewijs. Verzamel facturen, offertes, jaarcijfers, salarisstroken, medische verklaringen en deskundigenrapporten. Hoe concreter het bewijs, hoe sterker je positie. Bij omzetverlies geldt dat sterk: lees daarom ook Hoe bewijst u gederfde winst en omzetverlies?.

3.    Bepaal het causaal verband. Zonder voldoende verband tussen de fout en jouw schade is er geen schadevergoeding. Hoe dat verband juridisch wordt vastgesteld lees je in Wat is causaal verband? — en wat er gebeurt als het bewijs lastig rond te krijgen is, vind je terug in Wat is de omkeringsregel bij causaal verband? en Wat is kansschade?.

4.    Begroot de schade en stel de tegenpartij aansprakelijk. Tel de posten op, kapitaliseer waar nodig de toekomstige schade en verzend een onderbouwde aansprakelijkstelling. Twijfel je over de aanpak of denkt de tegenpartij dat jij aan zet bent? Lees Wat moet ik doen als ik aansprakelijk gesteld ben?.

Hoe bereken je letselschade?

Letselschade berekenen is een vak apart, omdat de schade vaak doorloopt in de tijd. Naast directe medische kosten zijn dit de meest voorkomende posten:

·      verlies van arbeidsvermogen (huidig en toekomstig inkomen);

·      huishoudelijke hulp en mantelzorg;

·      zelfwerkzaamheid (klussen die je zelf niet meer kunt doen);

·      reis- en parkeerkosten naar zorgverleners;

·      aanpassingen aan woning of auto;

·      smartengeld voor het letsel en het verlies aan levensvreugde.

Toekomstige schade — bijvoorbeeld dertig jaar inkomensverlies — wordt gekapitaliseerd: teruggerekend naar een bedrag-ineens met rente- en sterftekansen. Bij medische aansprakelijkheid speelt daarnaast vaak een medisch adviseur en een onafhankelijke expertise; daarover schreven we in Welke schade kun je vorderen bij medische aansprakelijkheid? en Wat valt onder een medische fout?. Loopt het letsel uit een ongeval op het werk? Dan is wanneer een werkgever aansprakelijk is voor een arbeidsongeval — en specifiek bij een val van de trap of een ladder ook deze blog over artikel 7:658 BW — de plek om te starten. Twijfel je tussen een letselschadejurist en een advocaat? Lees dan Uw letselschadezaak: een jurist of advocaat? en, over de financiering, No cure no pay bij letselschade: mag dat?.

Hoe bereken je schadevergoeding bij bedrijfsschade?

Als ondernemer kijk je naast geleden verlies vooral naar omzetderving, extra inhuur, noodvoorzieningen en gevolgschade. Begroten doe je tegen de achtergrond van eerdere resultaten, marges en je normale bedrijfsvoering. Te smal begroten verzwakt je dossier vrijwel direct. Een goed startpunt is Welke schadeposten vallen onder bedrijfsschade?; voor de bewijsvoering rond winst en omzet helpt Hoe bewijst u gederfde winst en omzetverlies?; en voor expertise-, schadebeperkings- en buitengerechtelijke kosten is Wanneer krijgt u ook bijkomende kosten vergoed bij bedrijfsschade? de plek om verder te lezen. Goed om te weten: dergelijke kosten zijn vergoedbaar mits zij voldoen aan de zogenoemde dubbele redelijkheidstoets — het maken van de kosten moet redelijk zijn, én de hoogte ervan.

Schade berekenen na mishandeling, geweld of een verkeersongeval

Ben je slachtoffer geworden van een misdrijf? Dan voeg je je schade vaak als benadeelde partij in de strafzaak; in bepaalde gevallen kun je terecht bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Hoe dat werkt lees je in Schadevergoeding na mishandeling: wat kunt u vorderen?; ook bij vrijspraak is een civiele vordering nog mogelijk — zie Kunt u schadevergoeding krijgen bij vrijspraak van de dader?. Bij een aanrijding speelt de schadebegroting samen met de aansprakelijkheidsregels uit het verkeer; lees daarvoor Verkeersaansprakelijkheid bij een ongeval.

Welke kosten zijn naast je schade nog vergoedbaar?

Artikel 6:96 BW noemt drie categorieën kosten die — náást de eigenlijke schade — voor vergoeding in aanmerking komen, mits zij redelijk zijn in maken én omvang:

- Schadebeperkingskosten — kosten die je redelijkerwijs maakt om verdere schade te voorkomen of te beperken. Doe je niets, dan kan dat als eigen schuld tegen je werken.

- Kosten ter vaststelling van schade en aansprakelijkheid — denk aan experts, artsen, schade-experts, actuarissen, technische rapporten en juridisch voorwerk.

- Buitengerechtelijke incassokosten — ingebrekestelling, aanmaningen en redelijke kosten van juridische bijstand vóór een procedure.

Loopt het zo ver dat een procedure nodig is, dan worden de meeste kosten als proceskosten afgerekend volgens de eigen regels van het procesrecht. Wat dat kost lees je in Wat kost een rechtszaak?.

Veelgemaakte fouten bij schade berekenen

·      Alleen de directe schade claimen en gederfde winst, huishoudelijke hulp of bijkomende kosten vergeten.

·      Schade niet onderbouwen met bewijs — een claim zonder facturen, foto’s of jaarcijfers is kwetsbaar.

·      Geen rekening houden met toekomstige schade, terwijl die soms een veelvoud is van het zichtbare verlies.

·      Te laat aansprakelijk stellen, waardoor verjaring (in beginsel 5 jaar) speelt.

·      De schadebeperkingsplicht negeren — als je geen redelijke maatregelen neemt om verdere schade te beperken, kan dat ten koste gaan van je vergoeding.

Veelgestelde vragen over schade berekenen

Hoe lang duurt het om schade te berekenen?

Bij eenvoudige zaakschade kan dat in een week. Bij letselschade duurt het vaak maanden tot jaren, omdat de medische eindsituatie eerst duidelijk moet zijn. Een eerste voorschot is in veel zaken al wel direct mogelijk.

Kun je zelf schade berekenen of heb je een advocaat nodig?

Kleine zaakschade reken je vaak prima zelf uit. Bij letselschade, bedrijfsschade of schade na een misdrijf is juridische bijstand verstandig: één post die je vergeet kan duizenden euro’s kosten.

Wat als de tegenpartij of verzekeraar de schade betwist?

Dan ligt de bewijslast in beginsel bij jou. Met goede onderbouwing, deskundigenrapporten en — waar nodig — een procedure bij de rechtbank kun je de schade alsnog afdwingen.

Krijg ik wettelijke rente over mijn schade?

Ja. Wettelijke rente loopt vanaf het moment dat de vordering ontstaat en opeisbaar wordt. Bij langlopende dossiers kan dat aanzienlijk oplopen.

Hulp nodig bij het berekenen van je schade?

Schade berekenen is meer dan optellen. Vittoria Law beoordeelt je positie, brengt álle verhaalbare schadeposten in kaart en stelt de tegenpartij of verzekeraar effectief aansprakelijk. Vragen over schade berekenen, letselschade berekenen of schadevergoeding berekenen na een misdrijf of bedrijfsincident? Neem gerust contact op — we denken graag mee over de meest effectieve vervolgstap.